محكمه باشد وبه أوضاع شهود كاملا دقت شود ، اختلافى در ميان نخواهد بود .
آقاى حمزه غوث اظهار داشت كه دقت در مستندات فتوا وظيفهء شرعي ووجداني مفتى است واگر بر فرض اينكه مفتى در فتواى خود دقت ننمود ، كساني كه طبق فتواى أو عمل مىكنند پيش خدا مسؤول نيستند .
چون مطلب به اينجا رسيد ، من ديگر نخواستم دنبالهء مطلب را گرفته وثابت كنم كه در مسألهء مفروض ، دليل آقاى حمزه غوث پايهاى ندارد . به هر حال گفت وگوى ما باز به موضوع رفع اختلافات بازگشت . « 1 »
2 . چنان كه گذشت ، آية الله سيد أبو القاسم كاشاني رحمه اللّه در سال 1371 / 1331 ش به حج مشرّف شدند . در آن سال نيز چنين اختلافى روى داد . از اين رو آية الله كاشاني به فكر چاره افتادند . جناب آقاى جعفر رائد كه همراه ايشان بوده است ، در اين باره مىنويسد :
آية الله كاشاني . . . دستور دادند تا نامهء نسبتا مفصّلى به زبان عربى ، خطاب به ملك سعود پادشاه عربستان « 2 » نوشته شود كه در آن براي نزديكى واتحاد مسلمانان ، نيز جهت سر وسامان دادن به أمور حج وعمره ، پيشنهادهايى گرديده بود ؛ از جمله آزاد ، گذاشتن روزهاى عرفه وعيد قربان بود تا هر فرقهاى در هر روزى كه برايش مسلّم شده است ، اعمال مورد نظر حج را برگزار نمايد . . . . « 3 »
دعوت آية الله كاشاني به انجام [ دادن ] دو مراسم حج ، در صورت اختلاف شيعه وسنّى در ثبوت رؤيت هلال ماه ذي حجه ، بر خلاف انتظار مقامات سعودى ومحافل أهل تسنّن بود ؛ زيرا تصور مىكردند أو ، كه يك روحاني سياستمدار وآزادمنش است ، خواهان گذشت وسازش در اين قبيل مسائل فرعى است . « 4 »
هامش
( 1 ) . حاج مهدى سراج انصارى ، ص 249 - 245 .
( 2 ) . آن زمان ملك عبد العزيز پادشاه عربستان ، وأمير سعود وليعهد بود ونامهء آية الله كاشاني خطاب به ملك عبد العزيز است .
( 3 ) . اين موضوع به شكل محرمانه وشفاهى به مقامات عربستان پيشنهاد شد ودر نامهء مزبور سخنى از اين مشكل نيست . متن عربى نامهء آية الله كاشاني رحمه اللّه به عبد العزيز در مجلهء ميقات حج ، شمارهء 43 ، ص 64 ، ضمن مقالهء « گزارشى از سفر حج مرحوم آية الله كاشاني » چاپ شده است .
( 4 ) . تاريخ وفرهنگ معاصر ، شماره 6 و 7 ، ص 333 ، « آية الله سيد أبو القاسم كاشاني آن طور كه من شناختم » .