است كه در همين دوره در چين تهيه شده است ؛ براى مثال ، در نقشهء مغولى مورخ 729 / 1329 ، « 1 » شبكهء خانههاى مستطيل شكل به كار رفته است . كراچكوفسكى معتقد بود كه ممكن است نمايندهاى از مكتب نقشهنگارى ايرانى - عرب اين نقشه را كشيده باشد ، و احتمالًا اسامى مكانها در ابتدا به زبان مغولى بوده و نقشه بعدها به زبان چينى ترجمه شده است . « 2 » ولى ، از آن جا كه اين نوع نقشه با الگوى چينى خود تفاوتى اساسى دارد ، بدين معنى كه نقشههاى اسلامى براى نماياندن طول و عرض جغرافيايى از شبكه استفاده مىكردند ، ولى چينيان براى نشان دادن فاصله ، و با در نظر گرفتن اينكه در آن زمان مغولها بر بسيارى از سرزمينهاى واقع ميان ايران و چين حكومت داشتند ، بعيد نيست كه نقشهنگاران مسلمان مفهوم شبكه را در اصل از چينيان اخذ كرده باشند .
نمونهء قابل ذكرى از اين نوع ، نقشهء حمد اللّه مستوفى است كه در آن عالم مسكون به هجده بخش طولى مساوى تقسيم شده است و طولها ، چنان كه گويى از سطحى مستوى بگذرند ، به صورت خطهاى مستقيم كشيده شدهاند و در قطبها در يك نقطه جمع نمىشوند ؛ عالم مسكون نيز به نه بخش موازى تقسيم شده است ، و از خط استوا شروع مىشود و به سمت شمال امتداد مىيابد . بدين ترتيب ، هر يك از مربعها تقريبا ( ؟ ؟ ) وسعت دارد و هر درجه ( بنابر محاسبات منجمان مأمون ) معادل 3 / 2 56 ميل عربى است . اسامى مكانها بدون رعايت ترتيبى در هر يك از مربعها ، و اسامى هفت اقليم نيز در اطراف دايرهء عالم مسكون نوشته شده است . آثارى از نظريهء بيرونى ، حاكى از وجود دريايى كه ربع
هامش
( 1 ) . -History of the Yuan Shih( 2 ) .Krachkovsky , 398 - 399