شمال دور مىزند تا به اسپانيا متصل شود . « 1 » مؤلف ظاهرا متأثر از بيرونى است ، ولى در عين حال به ابقاى « سرزمين ناشناخته » بر روى نقشه اصرار داشته و همين امر باعث شده است كه آن را به قارهء اروپا متصل كند . نقشهء عالمى كه ابن العبرى ( 622 - 685 ) ، كشيش سريانى ، تهيه كرد ، نيز به سنّت يونانى - اسلامى تعلق داشت . « 2 »
نقشههاى بيضوى عالم كه ميلر به ابن سعيد مغربى ( متوفى 672 يا 685 ) نسبت داده است ، « 3 » به احتمال زياد به مؤلف ناشناس مختصر ابن حوقل تعلق دارد . از سوى ديگر ، نقشهء عالم ابن سعيد از سنّت يونانى - اسلامى پيروى مىكند ، ولى در ربع جنوبى كرهء زمين ، جاى « سرزمين ناشناخته » را دريايى گرفته است و اقيانوس هند در جنوب افريقا به اقيانوس اطلس مىپيوندد ، و بخش جنوبى افريقا به شكل چنگال نمايانده شده است . به هر تقدير ، چنين مىنمايد كه مؤلف در باب حدود قارهها و جزيرهها دچار تشتت رأى بوده است . « 4 »
نقشههايى كه نقشهنگاران قرنهاى هفتم و هشتم كشيدهاند داراى مميزات ويژه و جالب توجّهى است . براى مثال ، نقشهء عالم متعلق به زكريا بن محمد قزوينى از سنّت مكتب بلخى پيروى مىكند ، ولى در آن
هامش
( 1 ) . - كمال ، ج 3 ، 1935 ، جزوهء 5 ، ص 996 ؛ مجلدى كه شامل رسالهء فارسى در زمينهء جغرافياست ( ليدن ، نسخههاى خطى عربى ، 1899 ) ، حاوى رسالهاى در نجوم نوشتهء احمد سنجرى نيز هست كه در 646 استنساخ شده است
( 2 ) .Miller , i , 9 ; v , 169 ; cf . Krachkovsky , 373 - 374( 3 ) .Miller , Bandv , Tafel 71 , andi , I , 21 - 22( 4 ) . براى نقشهء عالم ابن سعيد -Bagrow and R . A . Skelton , History of Cartography , London 1961 , pl . xxxvi