ب - آيات شيطانى ، زمينهها ، تفسيرها :
دانشمندان مسلمان كه از مفهوم جديد « تكامل تدريجى » غربى به دور ماندهاند ، بر اين عقيدهاند كه « محمد » از همان ابتدا به محتواى كامل عقيده اسلامى رسيده است . و براى آنان بسيار دشوار است كه محمد « آيات شيطانى » را بر خلاف عقيده اسلامى نبيند . و حقيقت آن است كه توحيد او در اصل همانند توحيد معاصرين روشنفكرش ، غامض و مبهم بوده است . و بعيد نمىدانسته كه قبول اين مخلوقات خدايى با اين توحيد در تعارض باشد .
و ترديدى نيست كه او « لات و عزّى و منات » را موجوداتى آسمانى پايينتر از خدا مىدانسته است . چنان كه يهوديت و مسيحيت نيز به وجود فرشتگان معتقد شدهاند .
و قرآن در اواخر دوران مكه از آنها به عنوان « جن » ياد مىكند ، اگر چه در دوران مدينه آنها را تنها « اسمهايى چند » مىشمارد . اگر چنين باشد ، كشف علت خاص براى « آيات شيطانى » ضرورتى ندارد . زيرا ، محتواى آنها هيچگونه دلالتى بر عقبنشينى گستردهاى در توحيد ندارد . بلكه تعبيرى است از ديدگاهى كه محمد پيوسته از آن دفاع و حمايت مىكرده است .
و بدينگونه است كه ارزش آيات سياسى مهم است . و آيا محمد براى كسب انصار در مدينه و طائف و قبايل اطراف بوده كه به صحت [ جايگاه ] آنها اعتراف كرده است ؟ آيا مىكوشيده تا با گردآوردن پيروان پرشمار از تأثير دشمنى بزرگان قريش بكاهد ؟ ذكر و يادآورى اين معابد [ در آن مرحله ] دليل آن است كه ديدگاه فكرى او رو به گسترش بوده است .
روايت گذشته از « ابىالعاليه » اشاره مىكند كه ، قريشيان به محمد پيشنهاد كردند كه اگر خدايانشان را [ به نيكى ] ياد كند ، او را در جمع خود مىپذيرند . روايات ديگرى را نيز در اينباره مىيابيم كه مىگويند : قريشيان ثروت و زن و