دوم - بخشى از كتاب احياء العلوم
ابوحامد غزالى درباره درمان « حبّ جاه و مقام » گويد : « اهل حال هرگاه چيزى را در اصطلاح قلوب خويش مفيد ببينند ، نفس خود را با آن درمان مىكنند . چيزى كه فقيه بدان فتوا ندهد ! سپس به تدارك و جبران تقصير و كوتاهى خويش در اينباره مىپردازند . چنان كه برخى از آنان چنين كرده است : او كه به زهد شهرت يافته و مورد پسند و اقبال مردم قرار گرفته بود ، داخل حمام گرديد و جامه ديگرى را پوشيد و بيرون رفت و در راه ايستاد تا او را شناختند و گرفتند و زدند و جامهها را از وى پس گرفتند و گفتند او دزد و طرار است ! »
علامه « ابنجوزى بكرى حنبلى » متوفاي 597 هجرى در كتاب خود « تلبيس ابليس » كه در ردّ صوفيان است ، درباره غزالى گويد :
« من از ابوحامد غزالى فقيه در شگفتم كه چگونه از مقام فقاهت به مذهب اين قوم [ / صوفيان ] تنزل كرده تا جايى كه مىگويد : « اگر نفس مريد ميل جماع كرد ، براى او روا نيست كه هم بخورد و هم مجامعت نمايد و هر دو خواسته نفس خود را برآورده سازد ! » « 1 »
و نيز گويد : « از چيزهاى شايسته آن است كه مريد نفس خود را به ازدواج مشغول نسازد كه با زوجهاش مأنوس مىگردد و از سلوك بازش مىدارد . و هر كس به غير خدا مأنوس گردد ، از خداى متعال باز مىماند . » « 2 »
و از ابىيزيد نقل كند كه او گفته است : « نفس خود را به سوى خدا خواندم ، سرپيچى كرد . من نيز بر عليه او تصميم گرفتم تا يك سال تمام نه آب بنوشم و نه خواب به چشم و او با من همراهى كرد ! » « 3 »
هامش
( 1 ) - تلبيس ابليس ، ص 213 ، چاپ بيروت 1386 .
( 2 ) - همان ، ص 295 .
( 3 ) - همان ، ص 210 .