الف - روايت حديث و آنچه بر آن گذشته است
« ابنجوزى » روايتكنندگانِ احاديث ساختگى و دروغ و وارونه و آشفته را به پنج گروه تقسيم كرده است و دربارهى گروه سوم آنها گويد :
« آنان گروهى هستند كه از روى عمد دروغ آشكار مىگويند ؛ نه آنكه اشتباه كرده يا از دروغگو نقل كنند . گاهى در اسناد روايت دروغ مىگويند و زمانى به سرقت احاديث مىپردازند و برخى اوقات از نزد خود حديث مىسازند . » او سپس حديثسازان را به هفت گروه تقسيم كرده و دربارهى گروه سوم آنان مطالبى گويد كه فشرده آن چنين است :
« اينان گروهى هستند كه احاديث را براى ترغيب و ترهيب [ / علاقهمند شدن و ترساندن ] ساختهاند و معناى كارشان اين است كه شريعت ناقص است و نيازمند تتمه ، و ما آن را تكميل كرديم ! » نمونههايى از عملكرد آنان را - به اذن خداى متعال - در زير مىآوريم :
يكى از آنان « غلام خليل » بود كه صوفيانه زهد مىورزيد و شهوات دنيا را زشت مىشمرد و باقلا مىخورد . او كسى بود كه براى مردنش بازارهاى بغداد بسته شد !