14 . قرطبى گويد : جمهور علما گويند : مراد از اين آيه ، نكاح متعه [ ازدواج موقت ] ى است كه در صدر اسلام بوده است . و ابن عباس و ابى بن كعب و ابن جبير آيه را اين گونه قرائت [ و تفسير ] كردهاند :
فَمَا اسْتَمْتَعْتُمْ بِهِ مِنْهُنَّ
-
إِلى أَجَلٍ مُسَمًّى *
-
فَآتُوهُنَّ أُجُورَهُنَّ ؛ *
و زنانى را كه - براى مدت معين و تعيين شده - [ عقد كرده و ] از آنان كام جستيد ، مهريه آنها را بپردازيد . « 1 »
15 . در تفسير ابن اثير آمده است : ابن عباس و ابى بن كعب و سعيد بن جبير و سدى ، آيه را بدين گونه قرائت [ و تفسير ] كردهاند :
فَمَا اسْتَمْتَعْتُمْ بِهِ مِنْهُنَّ
-
إِلى أَجَلٍ مُسَمًّى *
-
فَآتُوهُنَّ أُجُورَهُنَّ فَرِيضَةً .
« 2 »
16 . در تفسير سيوطى نيز ، حديث ابىثابت و ابىنضرة و روايت قتادة و سعيد بن جبير از قرائت [ و تفسير ] ابى بن كعب ، و حديث مجاهد و سدى و عطا از ابن عباس ، و حديث حكم كه گويد : آيه نسخ نشده ، و
روايت عطا از ابن عباس كه گويد : حكم حليّت متعه در سوره نساء ( آيه )
فَمَا اسْتَمْتَعْتُمْ بِهِ
. . . مىباشد كه مىفرمايد : « زنانى را كه - براى مدت معين و مهر معلوم - عقد بستيد و از آنها كام جستيد ، مهريه تعيين شده آنها را بپردازيد . » گويد : « از يكديگر ارث نمىبرند و اگر توافق كردند تا پس از مدت تعيين شده ادامه دهند كه بسيار خوب ، و اگر از هم جدا شدند آن هم خوب است . . . » « 3 » همه اين احاديث در تفسير سيوطى آمده است .
مؤلف گويد : همه اين مفسران و غير ايشان ، آنچه را تا به اينجا آورديم در تفسير آيه آوردهاند . و چنان كه ديديم ، ابن عباس و ابى بن كعب و سعيد بن جبير و مجاهد و قتاده و غير ايشان « 4 » كه از آنها روايت كردهاند آيه را بدينگونه قرائت [ و تفسير ] كردهاند : فما استمتعم به منهن - الى اجل مسمى - . . . يعنى : - مثلًا - ابى بن كعب كه آيه را چنين قرائت و تفسير كرده ، مقصودش آن بوده كه اين تفسير را از رسول خدا صلى الله عليه وآله شنيده است و رسول خدا صلىاللهعليهوآله آنگاه كه فرموده : « الى اجل مسمى ؛ تا مدت معين و معلوم » آيه شريفه را با اين
هامش
( 1 ) . تفسير قرطبى ، ج 5 ، ص 130 .
( 2 ) . تفسير قرطبى ، ج 5 ، ص 130 .
( 3 ) . تفسير سيوطى ، ج 2 ، ص 140 - 141 . روايت عطا در مصنف عبدالرزاق ، ج 7 ، ص 497 و بداية المجتهد ابن رشد ، ج 2 ، ص 63 .
( 4 ) . مانند : قاضى ابو بكر اندلسى [ متوفاى 542 ] در احكام القرآن ، ج 1 ، ص 163 ؛ بغوى شافعى [ متوفاى 510 يا 516 ] در تفسيرش در حاشيه خازن ، ج 1 ، ص 423 . الوسى [ متوفاى 1279 ] در تفسيرش ، ج 5 ، ص 5 .