اسراء ، آيه 20 مىفرمايد
: « كُلًّا نُمِدُّ هؤُلاءِ وَ هَؤُلاءِ مِنْ عَطاءِ رَبِّكَ وَ ما كانَ عَطاءُ رَبِّكَ مَحْظُوراً ؛
هر دو گروه ، اينان و آنان را ، از
عطاى پروردگارت افزون مىدهيم ، زيرا عطاى پروردگارت هرگز از كسى دريغ نشده است .
راستى را كه اگر امداد الهى نبود ، و بندگان خدا توان جسمى و فكرى خويش و امكانات آماده و مسخَّر اين عالم را از خداى سبحان نداشتند ، نه مؤمن رهيافته مىتوانست عمل صالح و شايسته انجام دهد ، و نه كافر گمراه توان اقدام زيانبار فاسد را داشت ، راستى اگر خداوند يك لحظه عطاى خود را از انسان سلب كند ، حتى اگر جزء كوچكى از آن باشد : بينايى ، سلامت ، عقل و انديشه و . . . چه مىتواند بكند ؟ بنابراين ، انسان هر چه مىكند به اختيار خود و به وسيله ابزارى است كه خداوند به او بخشيده است . پس ، انسان در انتخاب مختار و در اكتساب و امدار است .
آرى ، انسان در اين عالم خودكار محض نيست ، همان گونه كه مجبور صرف هم نيست . نه همه كارها به او واگذار شده و نه بر كارى [ كه انتخاب مىكند ] مجبور است ، بلكه امرى است ميان دو امر [ امر بين امرين ] ، و اين همان مشيت خدا و سنت و قانون او درباره افعال بندگان است . « و لن تجد لسنة اللّه تبديلًا ؛ و هرگز در سنت الهى تغيير و تبديلى نيابى ! »
چند پرسش و پاسخ
در اين بخش پرسشهاى چهارگانه زير مىآيد :
1 . چگونه انسان در آنچه مىكند مختار است ، با آنكه شيطان بر او چيرگى دارد و در حالى كه ديده نمىشود به اغواى آدمى پرداخته و در قلب او وسوسه مىكند و به كار شرّش فرا مىخواند ؟
2 . انسان در محيط فاسد نيز اين چنين است ، او كه جز فساد و شر چيزى نمىبيندچگونه به اختيار خود عمل مىكند ؟
3 . انسانى كه دعوت پيامبران به او نرسيده و در نقاط دوردست سكونت دارد چه بايد بكند ؟
4 . گناه « زنازاده » چيست ؟ چرا او به خاطر رفتار ديگران دوستدار شرّ مىشود و شرارت مىكند ؟