مؤمنان را پيروى كند ، او را به همان راهى كه مىرود مىبريم . « 1 »
ما در اخبار بسيار ديدهايم كه پيامبر خدا صلى الله عليه وآله اصحاب خود را به تبليغ و رساندن سخنانش به
ديگران تشويق و ترغيب كرده و به آنان فرموده : نَضَّرَ اللّهُ امْرِءاً سَمِعَ مَقالَتى فَحَفظَها وَ وَعاها حَتّى يُبلِّغها غَيْرَه . خداوند مسرور كند كسى را كه سخن مرا بشنود و آن را حفظ و نگاه دارد تا به ديگرى برساند .
همو صلى الله عليه وآله در خطبهاش فرموده : « بايد شاهدان شما [ سخن مرا ] به غايبان برسانند . » و فرموده :
بَلِّغُوا عَنّى وَ لَو آيةً وَ حَدِّثُوا عَنّى وَ لا حَرَجَ . از سوى من تبليغ كنيد اگرچه يك آيه ، و احاديث مرا بازگو كنيد كه گناهى [ بر شما ] نيست .
پس از آن ، صحابه ( رض ) در نواحى و شهرها و مرزها پراكنده شدند ، و به جنگها و كشورگشائيها و فرمانداريها و قضاوت و حكم پرداختند ؛ و هر يك از آنان در محل سكناى خويش آنچه را از پيامبر خدا صلى الله عليه وآله دريافته بود انتشار داده و به فتوا و پاسخ سؤالات بر اساس يافتههاى خود از رسول خدا صلى الله عليه وآله برآمد . آنان جان خويش را با حسن نيت و قصد قربت وقف ياد دادن فرائض و احكام و سنن و حلال و حرام خدا به مردم كردند تا آنگاه كه خداى عزوجل آنان را فرا خواند و روحشان را دريافت نمود . رضوان و رحمت و آمرزش خدا بر همگى آنان باد . »
ابن عبد البرّ در مقدمه كتابش الاستيعاب « 2 » گويد : « عدالت صحابه همگى ثابت است . »
سپس - همان گونه كه از قول رازى آورديم - شروع به آوردن آيات و روايات وارد در حق مؤمنان آنها مىكند . ابن اثير در مقدمه اسد الغابة گويد :
« . . . سنتهايى كه تفصيل احكام و شناخت حلال و حرام و غير آن ، از امور دين ، بر مدار آنهاست ، تنها زمانى ثابت است كه رجال اسناد و راويان آنها شناخته شده باشند ، و مقدم بر همه اصحاب رسول خدا صلى الله عليه وآله هستند كه اگر كسى آنان را نشناسد ، نادانىاش نسبت به
هامش
( 1 ) . سوره نساء ، آيه 115 . مكتب اهل بيت عليهمالسلام مراد و مقصود همه اينها را مؤمنان صحابه مىداند ، چنان كه صريح آيه بر آن است . توضيح بيشتر آن به يارى خدا مىآيد .
( 2 ) . الاستيعاب فى اسماء الاصحاب ، تأليف حافظ محدث ابوعمر يوسف عبداللّه بن محمد بن عبدالبرنمرى قرطبى مالكى ، متولد 363 و متوفاى 463 هجرى عبارات او را از نسخه حاشيه الاصابه آورديم .