دو مكتب را مورد بررسى قرار مىدهيم .
عدالت صحابه در هر يك از دو مكتب
1 . ديدگاه مكتب خلفا درباره عدالت صحابه
مكتب خلفا همه صحابه را عادل دانسته و در اخذ معالم دينى به همه آنان مراجعه مىكند .
ابو حاتم رازى « 1 » پيشواى اهل جرح و تعديل در مقدمه كتابش گويد :
« اما اصحاب رسول خدا صلىاللهعليهوآله ، آنان كه شاهد وحى و تنزيل كتاب بوده و تفسير و تأويل را شناختهاند ، كسانى كه خداى عز و جل آنان را براى صحبت و همراهى پيامبرش برگزيده ، و يارى خود و اقامه دين و آشكارى حقش را به ايشان سپرده ، آنان را صحابه پيامبر پسنديده و آنان را بزرگان و پيشوايان ما قرار داده است . آنان كه هر چه را پيامبر صلى الله عليه وآله از خداى عزو جل به ايشان رسانيد ، و هر چه را سنت نهاد و تشريع فرمود ، و هر چه را حكم كرد و واجب يا مستحب قرار داد و هر چه را امر و نهى يا منع و تأديب فرمود ، همه را گرفتند و حفظ كردند و استحكام بخشيدند .
سپس ، در دين فقيه شدند ، و امر و نهى خدا و مراد او را ، در حضور رسول خدا صلى الله عليه وآله با مشاهده تفسير و تأويل كتاب و با گرفتن و استنباط از او ، دانستند . خداى عزو جل بدين وسيله آنان را شرافت بخشيد ، و با قرار دادنشان در جايگاه پيشوايى ، گرامىشان داشت ، و شك و كذب و غلط و ترديد و فخر و عيب را از آنان زدود ، و آنان را دادگران امت ناميد و در كتاب محكم خويش فرمود :
وَ كَذلِكَ جَعَلْناكُمْ أُمَّةً وَسَطاً لِتَكُونُوا شُهَداءَ عَلَى النَّاسِ
. و بدينگونه شما را امت ميانه قرار داديم تا گواه بر مردم باشيد . « 2 »
و رسول خدا صلىاللهعليهوآله قول خداى عزوجل : « وسطاً » را عدولًا يعنى دادگر تفسير فرمود . پس آنان دادگران امت ، پيشوايان هدايت ، حجتهاى دين و ناقلان كتاب و سنت هستند . خداى عز و جل دست يازيدن بر راهشان و سير در مسيرشان و اقتداى به آنان را محبوب و فراخوان كرده و فرموده :
. . . وَ يَتَّبِعْ غَيْرَ سَبِيلِ الْمُؤْمِنِينَ نُوَلِّهِ ما تَوَلَّى . . . وَ
[ هر كس ] غير راه
هامش
( 1 ) . ابومحمد عبدالرحمن بن ابىحاتم رازى متوفاى سال 327 هجرى صاحب كتاب تقدمة المعرفة لكتاب الجرح و التعديل ، چاپ حيدرآباد ، 1371 ق آنچه آورديم از ص 7 - 9 ، همين كتاب است .
( 2 ) . سوره بقره ، آيه 143 .