را صادر نمايم ، « 1 » و دستور دهم كه بر جنازهها پنج تكبير بگويند ، « 2 » و مردم را وادار كنم كه « بسم الله الرحمن الرحيم » را در نماز بلند بخوانند ، « 3 » و كسانى را كه پس از رسول خدا ( ص ) وارد مسجد آن حضرت شدهاند و رسول خدا ( ص ) آنها را اخراج كرده بود ، از مسجد بيرون نمايم و كسانى را كه پس از رسول خدا ( ص ) اخراج شدهاند و پيامبر ( ص ) آنها را وارد كرده بود ، وارد نمايم ، و مردم را به حكم قرآن راه ببرم و طلاق را بر مبناى سنّت ج - ارى سازم و صدقات واجب را از اصناف و اجناس و حدود آن دريافت نمايم و وضو و غسل و نماز را به اوقات و احكام و جايگاههاى آنها بازگردانم ، و اهل نجران را به جايگاه خودشان عودت دهم ، و با اسيران فارس و ساير امتها با كتاب خدا و سنت پيامبر رفتار نمايم ، [ آيا مىدانيد كه اگر چنين كنم ] همگى از گرد من پراكنده مىشوند ؟ !
به خدا سوگند به مردم دستور دادم كه در ماه رمضان ، جز نماز واجب نماز ديگرى را به جماعت برگزار نكنند و آگاهشان كردم كه تشكيل جماعت براى انجام نوافل بدعت است ، كه ناگهان بخشى از سپاهيانم ، كه در كنار من مىجنگيدند فرياد برآوردند كه : « اى اهل اسلام ! سنت عمر دگرگون شد ! ما را از نماز مستحبى در ماه رمضان نهى مىكند ! » و [ چنان شد كه ] ترسيدم طيفى از سپاهيانم شورش كنند ! « 4 » [ آه كه ] از تفرقه اين امت و طاعت ائمه . . . چه كشيدم ! ! » « 5 »
هامش
( 1 ) . همان كه عمر گفت : « دو متعه در زمان رسول خدا ( ص ) انجام مىشد و من آنها را تحريم مىكنم و بر انجامشان كيفر مىدهم : متعه نساء و متعه حج » و شرح آن دو گذشت .
( 2 ) . چون پيامبر ( ص ) بر جنازهها پنج تكبير مىگفت ، ولى خليفه دوم خوشش آمد كه چهار تكبير باشد و مردم را بر چهار تكبير وادار كرد ، چنان كه جماعتى از بزرگان مكتب خلفا مانند سيوطى در تاريخ الخلفا و ابنشحنه در روضة المانظر بدان تصريح كردهاند .
( 3 ) . چون پيروان مكتب خلفا آن را در نماز آهسته مىخوانند و يا حذف مىكنند ، تا شايد اين روش را از معاويه گرفته باشند . مراجعه كنيد : تفسير زمخشرى ، تفسير سوره حمد .
( 4 ) . روضة كافى ، ص 58 - 63 .
( 5 ) . بحارالانوار 42 / 196 . .