در كتاب و سنّت نيست به كار بند و سپس آن امور و حوادث را با يكديگر قياس كن . . . » « 1 »
اينها مهمترين دلايل ايشان در اثبات صحت اجتهاد است ، و جز اينها را به خاطر ضعف سند و عدم دلالت بر مقصود نياورديم .
امّا دو حديث الف و ب و نامهى عمر ، ابن حزم حديث معاذ را مورد بررسى و مناقضه قرار داده و گويد :
« امّا خبر معاذ كه احتجاج بدان روا نيست . چون بىاعتبار است و تنها از طريق « حارث بن عمرو » روايت شده كه مجهول است و هيچ كس او را نمىشناسد و بخارى در تاريخ اوسط خود گويد : « حارث شناخته نمىشود مگر به اين - حديث - كه صحيح نيست » . به علاوه كه حارث آن را از قول مردانى از اهل « حمص » روايت كرده كه شناخته شده نيستند ! اضافه بر آن ، او هرگز در عصر صحابه شناسائى نشده ، و هيچ كس او را در شمار تابعين به حساب نياورده است . حتّى « ابوعون نيز آن را از كسى كه شناخته نشده اخذ كرده است و [ تنها ] هنگامى كه « اصحاب رأى » نزد « شعبهاش » يافتند آن را به هر فرودگاهى رسانيدند و در سراسر گيتى منتشرش ساختند ؛ در حالى كه حديثى باطل و بىاصل است . » « 2 »
و گويد : « برهان ساختگى بودن اين خبر و بطلان آن اينكه ، محال و متنع است كه رسول خدا ( ص ) اين جمله را بگويد كه : « اگر در كتاب خدا و سنّت رسول الله نيافتى ؟ » چون خود او ( ص ) اين سخن پروردگار بزرگش را مىشنود كه : ( اتَّبِعُوا ما أُنْزِلَ إِلَيْكُمْ مِنْ رَبِّكُمْ ) : « آنچه را كه پروردگارتان بر شما نازل شده پيروى كنيد » « 3 » و اين فرموده را كه : ( الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دينَكُمْ ) : « امروز دينتان را
هامش
( 1 ) . الأحكام ، ابن حزم ، چاپ قاهره ، ج 5 ص 1003 ، و اعلام الموقعين ، ج 1 ص 85 - 86 .
( 2 ) . همان ، ج 5 ص 773 - 775 .
( 3 ) . اعراف / 3 . .