مثالى و عبرتى
چنان كه ديديم ، عمرهى تمتع بعد از آن همه تندخويىها و ممانعتها - سرانجام به وسيله حدود هفتاد هزار تا يكصد هزار نفر از همراهان رسول خدا ( ص ) در حجه الوداع مورد عمل قرار گرفت . يعنى اين سنّت نبوى را چنين تعداد كثيرى از رسول خدا ( ص ) روايت كردند ، روايت كسانى كه با دو چشم خود ديده و با اركان و جوارح خود به انجامش رسانده بودند . و در عين حال ، خليفه صحابى عمر بن خطاب توانست مسلمانان را از آن نهى كرده و بر انجامش عقوبت كند !
و ديديم كه مسلمانان صحابى و تابعى - او را در اين قضيه تأييد كردند و از جمله تأييد آنها روايت احاديثى از رسول خدا ( ص ) بود كه مىگفت : آن حضرت از انجامش نهى كرده . . . و ديگر مواردى كه در اين قصه مشاهده كرديم ! اين داستان ! نمونهاى است براى ديگر موارد اجتهاد خلفا در مقابل نصوص كتاب و سنت ، و پيروى مسلمانان صحابه و تابعين و ديگران - از آنها ، و نيز ، عبرتى است براى ما كه بدانيم : مخالفت آنها با رسول خدا ( ص ) در حكم روز غدير و با نصّ آن حضرت در حق امام على ( ع ) ، كه در همين سفر اتفاق افتاد ، و مخالفت آنها با احاديث ديگر امثال آن ، امر غريبى نيست ، به ويژه كه انگيزهى اجتهادى آنها در قضيه حكومت و امارت ، بسى قوىتر از انگيزه آنها به تغيير سنّت عمرهى تمتع بوده است . پس ، اى خردمندان ! عبرت بگيريد ! !