تفسير الفاظ اين احاديث :
ترمذى گويد : « عجماء ، حيوان رها شده از دست صاحب خويش است كه خسارات زمان فرارش بر عهده صاحبش نيست ؛ و اينكه فرموده : « آسيب معدن هدر است » معنايش اين است كه ، اگر كسى معدنى را حفر كند و انسانى در آن بيفتد ، بر صاحب آن غرامتى نباشد ؛ بر حفر كننده غرامتى نيست . و « ركاز » دفينههاى زمان جاهليت بوده كه هر كس بيابد بايد خمس آن را به حاكم پرداخت كند و بقيه از آنِ اوست » « 1 »
و در نهاية اللغه ابناثير ، ماده « ارم » گويد : « أرام ، نشانهها ، و آن سنگهاى انبوهى بود كه در پناهگاهها نصب مىكردند تا نشان و راهنماى راه باشد و واحد آن « إرم » است ؛ و عادت مردم جاهلى بر آن بود كه هرگاه در مسير خود چيزى مىيافتند كه نمىتوانستند همراه ببرند ، سنگهايى را بر روى آن مىگذاشتند تا در بازگشت آن را شناخته و بردارند . »
و در لسان العرب و ديگر كتب لغت گويند : « ركاز ، قطعه طلا و نقره يا معدنى است كه از زمين بيرون مىآيد و واحد آن « ركزه » است كه گوئى در زمين تثبيت و پابرجا شده است . »
و در نهاية اللغه گويد : « ركزه ، قطعهاى از گوهرهاى متمركز و تثبيت شده زمين ، و جمع آن « ركاز » است » .
هامش
( 1 ) . سنن ترمذى ، ج 6 ص 145 - 146 . .