عبداللّهبن زبير و عمربن عبدالعزيز ، اين هشت نفر روى كار آمدهاند و با احتمال اينكه « مهدى عباسى » نيز به آنها اضافه شود - چون در بين عباسيان همانند عمربن عبدالعزيز در بين امويان است - و نيز « طاهر عباسى » - به خاطر عدالت خواهى او - باز هم دو نفر مورد انتظارند كه يكى از آن دو « مهدى » است چون از « اهلالبيت » است » . « 1 »
و نيز گفته شده : « مراد آن است كه اين دوازده نفر در دوران عزّت خلافت و قدرت اسلام و استوارى امور آن باشند ، از كسانى كه در زمان آنها اسلام عزيز و مسلمانان بر ايشان اتفاق نظر داشته باشند » « 2 »
و بيهقى گويد : « اين تعداد [ / دوازده نفر ] با اين مشخصات تا زمان « وليدبن يزيدبن عبدالملك » روى كار آمدند و پس از آن ، هرج و مرج و فتنه بزرگ پديد آمد و سپس حكومت عباسيان چيرگى يافت ، و اينكه بر عدد مذكور در حديث مىافزايند ، بدان خاطر است كه مشخصات مورد اشاره در آن رارها كرده ، يا كسانى را كه بعد از فتنه مذكور آمدند از آنها شمردند » . « 3 »
و گفتهاند : « كسانى كه امت بر آنها اجتماع كردند ، خلفاى سه گانهاند ؛ سپس على تا زمان « حَكَميت » در صفين كه معاويه را در آن روز خليفه ناميدند ؛ و بعد با صلح حسن بر معاويه اجتماع كردند و پس از او بر پسرش يزيد . حسين هم كه پيش از رسيدن به خلافت كشته شد . سپس هنگامى كه يزيد مرد ، اختلاف كردند تا آنكه پس از كشته شدن ابنزبير ، بر « عبدالملك مروان » اجتماع كردند و پس از
هامش
( 1 ) - تاريخ الخلفاى سيوطى ، ص 12 ، و صواعق المحرقه ، ص 19 . و بنابراين توجيه ، پيروان مكتب خلفا در برابر يك امام منتظر پيروان مكتب اهلالبيت ، دو امام منتظر دارند كه يكى از آنها « مهديع » است .
( 2 ) - شرح نووى ، ج 12 ص 202 - 203 . فتح البارى ، ج 16 ص 338 - 341 ، و تاريخ الخلفاى سيوطى ، ص 10 .
( 3 ) - تاريخ ابنكثير ، ج 6 ص 249 ، به نقل از بيهقى .