گرديد كه بين ما و شما شمشير است . » « 1 »
اين ، داستان مشورت و نظرخواهى رسول خدا ( ص ) از اصحاب خود در آن غزوه بود و از گفتگوى رسول خدا ( ص ) آشكار مىشود كه آن حضرت بناى بر آن داشته تا در ميان قبايل محارب ايجاد اختلاف نمايد . به ويژه آن كه در پايان با صداى رسا فرمود : « بازگرديد كه بين ما و شما شمشير است ! » زيرا ، اين داستان منتشر مىگرديد و به گوش قريشيان مىرسيد و ميان آنها ايجاد اختلاف مىنمود . چنان كه واقدى و مقريزى پس از آن روايت كردهاند كه رسول خدا ( ص ) « نعيم بن مسعود » را بدين كار فرمان داد و او در كار خود موفق شد و در بين يهود بنى قريظه و قريشيان ايجاد شك و ترديد و اختلاف نمود و اين روش يكى از علل شكست آنها بود .
اكنون در پرتو بيان بخشى از مشاورههاى رسول خدا ، آشكارا در مىيابيم كه هدفِ اين مشورتها آن نبوده كه پيامبر رأى و نظر درست را از اصحاب خود فرابگيرد و به كار ببندد ؛ بلكه هدفِ آن حضرت احيانا آن بوده كه رأى و نظر صحيح خود را كه از پيش مىدانست ، از راه مشورت به آنها بياموزد تا بدان عمل نمايند . چنان كه مشورت آن حضرت با آنها در جنگ بدر چنين بود . زيرا ، خداوند پيش از آن پيامبرش را - از اينكه به زودى با قريش وارد جنگ مىشوند و بر آنها پيروز مىگردند - آگاه كرده بود ، و پس از مشاوره نيز رسول خدا آنها را از نتيجه كار باخبر ساخت و قتلگاههاى قريشيان را به آنها نشان داد . پس ، هدف نهائى از چنين مشاورههايى توجه دادن مسلمانان به انجام كارهائى بود كه انجامش شايسته آنهاست و پيامبر آن را از راه مشورت بدانها مىآموخت ، و اين بر خلاف روش پادشاهان و جباران است كه رأى و نظر خود را بر مردم ديكته
هامش
( 1 ) - مغازى واقدى ، ج 2 ص 477 - 480 . امتاع الاسماع مقريزى ، ص 235 - 236 .