برخى اين آيه را بدينگونه تفسير كردهاند كه : « خداوند متعال شخص آدم ( ع ) را خليفه خود در زمين قرار داد » . و برخى چنين تفسير كردهاند كه : « خداوند متعال نوع انسان را خليفه خود در زمين قرار داده است » . كه تفسير اول با ديگر سخن خداى متعال تأييد مىگردد :
«
يا داوُدُ إِنَّا جَعَلْناكَ خَلِيفَةً فِي الْأَرْضِ فَاحْكُمْ بَيْنَ النَّاسِ بِالْحَقِّ
»
« اى داود ! ما تو را خليفه [ خود ] در زمين قرار داديم . پس در ميان مردم به حق داورى كن » .
حال ، اگر معناى آيه اول اين بشود كه خداوند نوع انسان را خليفه خود در زمين قرار داده است ، اختصاص آن به داود ( ع ) از ميان نوع بشر - كه خداوند پيش از داود ( ع ) و با داود و بعد از داود آنها را خليفه خود قرار داده است - بىمعنى مىشود . و خليفه خدا در روايات امامان اهلبيت ( ع ) به همين معناى دوم آمده است .
خلفاى خدا پيشوايان مردمند :
خداوند متعال خلفاى خود در زمين را پيشوايان مردم قرار داده و به آنها كتاب و نبوت بخشيده است . چنان كه در باره ابراهيم و لوط و اسحاق و يعقوب مىفرمايد :
«
. . . وَ كُلًّا جَعَلْنا صالِحِينَ . وَ جَعَلْناهُمْ أَئِمَّةً يَهْدُونَ بِأَمْرِنا وَ أَوْحَيْنا إِلَيْهِمْ فِعْلَ الْخَيْراتِ وَ إِقامَ الصَّلاةِ وَ إِيتاءَ الزَّكاةِ وَ كانُوا لَنا عابِدِينَ
» « 1 »
« . . . و همه را شايستگان قرار داديم . و آنان را پيشوايان ساختيم كه به فرمان ما هدايت مىكردند . و انجام كارهاى نيك و برپا داشتن نماز و دادن زكات را به آنها وحى كرديم . و تنها ما را عبادت مىكردند . » .
و مىفرمايد :
هامش
( 1 ) - انبياء / 71 - 72 .