است ، عدد مشخص و حدّ تعيين شدهاى هم براى آن ثابت نشده است . و صحيح آن است كه بگوييم : امامت با عقد و تصميم يك نفر از نخبگان نيز منعقد مىگردد . » . « 1 »
و امامبن عربى متوفاى 543 ه - گويد : « عقد بيعت امام نيازمند شركت همگان نيست . بلكه وجود دو يا يك نفر براى انعقاد آن كافى است . » « 2 »
و شيخ فقيه امام و علّامه محدث قرطبى متوفاى 671 ه - در مسئله هشتم تفسير آيه :
« إِنِّي جاعِلٌ فِي الْأَرْضِ خَلِيفَةً »
« 3 » گويد :
« اگر يك نفر از نخبگان آن را منعقد نمايد ، مستقر مىگردد و ديگران بايد از او تبعيت كنند . و اين بر خلاف نظر مردمى است كه مىگويند : « امامت جز به وسيله جماعتى از نخبگان منعقد نمىگردد » دليل ما اينكه ، عمر با ابوبكر بيعت كرد و هيچ يك از صحابه آن را انكار نكرد . پس ثابت مىشود كه امامت نيز همانند ساير عقود نيازمند تعداد مشخص نباشد . و امام ابوالمعالى گويد : « كسى كه با بيعت يك نفر امام شد ، امامتش ثابت است و خلع او بدون دليل و حادثه و تغيير چيزى جايز نيست . و اين اجماعى است . »
و در مسئله پانزدهم تفسير همان آيه گويد : « اگر امامت با اجماع و اتفاق نخبگان يا به وسيله يك نفر - چنان كه گذشت - منعقد گرديد ، بر مردم همگى واجب است با او بيعت نمايند . » . « 4 »
و قاضى القضات عضد الدين ايجى متوفاى 756 ه - در مواقف گويد : « مقصد
هامش
( 1 ) - الارشاد فى الكلام از امام الحرمين عبد الملكبن عبداللّه جوينى ص 424 چاپ قاهره 1369 ه -
( 2 ) - شرح سنن ترمذى ، ج 13 ص 299 ، از امام ابوبكر محمدبن عبداللّه اشبيلى مشهور به ابنعربى .
( 3 ) - بقره / 30 .
( 4 ) - جامع احكام القرآن يا تفسير قرطبى از امام ابوعبداللّه محمدبن احمدبن ابىبكر اندلسى ج 1 ص 269 - 272 چاپ مصر 1387 ه - .