و از ابنعباس روايت كند كه گفت : رسول خدا ( ص ) فرمود : « هر كس از امام خود جيزى را ببيند كه خوش ندارد ، بايد صبر كند . زيرا ، هر كه يك وجب از جماعت دور شود و بميرد ، به مرگ جاهليت مرده است » .
و در روايت ديگرى آمده است كه : « هر كس يك وجب از محدوده حكومت بيرون رود و بر آن حال بميرد ، به مرگ جاهليت مرده است . »
و از عبداللّهبن عمربن خطاب روايت كند كه او هنگام « واقعه حرّه » در زمان يزيدبن معاويه گفت : « از رسول خدا ( ص ) شنيدم كه مىفرمود : « هر كس دست از اطاعتى بردارد ، خداى را در روز قيامت بدون برهان ملاقات نمايد . و هر كس بميرد و بيعتى بر گردنش نباشد ، به مرگ جاهليت مرده است » . « 1 »
و امام نووى در شرح صحيح مسلم ، باب لزوم طاعت اميران در غير معصيت گويد : « جمهور اهل سنت از فقيهان و محدثان و متكلمان گويند : « حاكم بهخاطر فسق و ظلم و تعطيل حقوق ، خلع و بر كنار نمىشود و شورش بر عليه او بهخاطر اينها جايز نيست . بلكه واجب است او را موعظه كنند و بيم دهند ، دليل آن احاديث وارده در اين باره است . » و پيش از آن گويد : « اما خروج بر عليه آنها [ / حاكمان ] و جنگ با ايشان ، به اجماع مسلمانان حرام است . اگر چه فاسقان ستمگر باشند . و احاديث وارد در اين معنى بسيار است . و اهل سنت اجماع دارند كه حاكم بهخاطر فسق بر كنار نمىشود » . « 2 »
هامش
( 1 ) - صحيح مسلم ، كتاب الأمارة ج 6 ص 20 - 22 و حذيفهبن اليمان العبسى ، پدرش در جاهليت كسى را كشت و به مدينه گريخت و در آنجا ازدواج كرد و با بنىعبد الاشهل هم پيمان شد . و چون با يمانيان هم پيمان شد ، او را يمان گفتهاند و نامش حسل است . حذيفه در غزوه خندق و بعد آن حضور داشت و در زمان عمر حاكم مدائن شد و در سال 36 ه - چهل روز پس از بيعت امام عليع در آنجا وفات كرد . صاحبان صحاح 225 حديث از او روايت كردهاند . شرح حالش در استيعاب ، اسد الغابه ، اصابه و جوامع السيره ص 277 آمده است .
( 2 ) - شرح نووى بر صحيح مسلم ج 12 ص 229 و سنن بيهقى ج 8 ص 158 - 159 .