شاش را فتح كرد و به اسبيجاب رسيد . به قولى گشودن دژ اسبيجاب پيش از آن بوده و سپس تركان و جمعى از اهل شاش بر آن مستولى شده بودند و خلافت المعتصم ، نوح بن اسد آن را بگشود و دور آن ديوارى كشيد كه تاكستانها و كشتزارهاى مردم را نيز در بر مىگرفت .
ابو عبيده معمر بن مثنى گويد : قتيبه خارزم را بگشود و سمرقند را به عنوه فتح كرد . پيش از آن سعيد بن عثمان با اهل بلد صلح كرده بود و قتيبه آن را دوباره بگشود بىآنكه نقض عهدى كرده باشند . لكن قتيبه ميزان مال الصلح ايشان را كافى ندانسته بود .
هم او گويد كه قتيبه بيكند و كش و نسف و شاش را بگشود و به غزاى فرغانه رفت و بخشى از آن را فتح كرد و با سغد و اشروسنه نيز بجنگيد .
گويند : قتيبه از سليمان بن عبد الملك در بيم بود زيرا كه در كار اخذ بيعت براى عبد العزيز بن وليد كوشيده و خواسته بود كه بيعت را از سليمان باز گرداند و چون وليد بمرد و سليمان بر سر كار آمد براى مردمان خطبه خواند و گفت : هبنقهء عائشى به ولايت بر شما منصوب شده است . سبب اين گفته آن بود كه سليمان مردم مرفه و صاحب نعمت را مشمول عطاء و اكرام خويش قرار مىداد و با ديگران كارى نداشت . و هبنقه يعنى يزيد بن ثروان نيز علف و مرغزار را سهم اشتران فربه مىكرد و مىگفت : من آنچه را خداوند ضايع كرده اصلاح نمىكنم . قتيبه مردمان را به سرپيچى از اطاعت سليمان بخواند ، لكن كسى خواستهاش را اجابت نكرد . پس بنو تميم را دشنام داد و ايشان را به غدر متهم كرد و گفت : شما نه بنو تميم بل كه بنو ذميم هستيد . و بنو بكر بن وائل را نكوهيده و گفت :
اى خويشاوندان مسيلمه . و ازد را نكوهش كرد و گفت : شما نيزهها را به پاروها و دهانههاى اسبان را به زورقها بدل كرديد ،
فتوح البلدان ( فارسى ) — صفحة 588
مساهمون: أحمد بن يحيى بن جابر ( البلاذري )
ص٥٨٨