آنها شهر فيل است . على بن مجاهد گويد كه شهر فيل همان سمرقند است . آنگاه پادشاه خارزم به استوارترين اين شهرها رفت و مال الصلح و كليدها را براى قتيبه فرستاد . قتيبه برادر خويش عبد الرحمن بن مسلم را سوى خرزاد گسيل داشت و او با خرزاد بجنگيد و او را بكشت و چهار هزار تن را اسير كرد و جملگى را بكشت و ملك نخستين خارزم را بنا به آنچه شرط شده بود پادشاهى داد . لكن اهل مملكت وى گفتند كه او مردى ضعيف است . پس حمله برده وى را بكشتند .
آنگاه قتيبه برادر خويش عبد الله بن مسلم را بر خارزم ولايت داد و خود به غزاى سمرقند رفت كه زمانهاى قديم پادشاهان سغد در آنجا منزل مىگزيدند و سپس اشتيخن را براى اقامت برگزيدند .
قتيبه اهل سمرقند را در حصار گرفت و بارها با يك ديگر تلاقى كرده بجنگيدند . پادشاه سغد نامهيى به ملك شاش كه در طاربند مقيم بود نوشت و او با جمعى از جنگجويان خويش بيامد و مسلمانان با ايشان مقابله كردند و نبردى شديد در پيوستند . آنگاه قتيبه بر آنان تاخت و شكستشان داد و غوزك با وى به دو هزار هزار و يكصد هزار درهم براى هر سال صلح كرد و نيز به اين شرط كه در آن شهر نماز گزارد . پس به شهر درآمد و غوزك براى وى طعامى مهيا ساخت كه بخورد و نماز گزارد و مسجدى در آنجا بنا كرد و جماعتى از مسلمانان را در شهر به جاى نهاد كه ضحاك بن مزاحم صاحب تفسير از جملهء ايشان بود . به قولى غوزك با قتيبه به هفتصد هزار درهم و سه روز پذيرائى از مسلمانان صلح كرد و بتخانهها و آتشكدهها نيز جزء همين صلح بود پس بتها را برون آورده زيورهايشان را برگرفتند و آنها را آتش زدند . عجمان مىگفتند در آنجا بتهائى هستند كه اگر كسى به آنها توهين روا دارد هلاك خواهد شد . هنگامى كه قتيبه بتها را به دست خود آتش زد جماعتى
فتوح البلدان ( فارسى ) — صفحة 586
مساهمون: أحمد بن يحيى بن جابر ( البلاذري )
ص٥٨٦