فتح موصل
گويند : عمر بن خطاب به سال بيست عتبة بن فرقد سلمى را بر موصل گمارد . اهل نينوى با وى بجنگيدند . عتبه دژ نينوى را كه در بخش شرقى قرار داشت به عنوه بگشود و از دجله عبور كرد . اهل دژى ديگر با او مصالحه كردند بر اين قرار كه جزيه بپردازند و به هر كه ارادهء جلاى بلد دارد اذن رفتن دهند . وى در موصل ديرهائى يافت كه ساكنان آنها به شرط پرداخت جزيه صلح كردند . سپس مرج و قريههاى آن و ارض باهذرى و باعذرى و حبتون و حيانه و معله و دامير و همهء دژهاى كردان را بگشود و به بانعاثا از توابع حزه آمد و آن را نيز فتح كرد و به تل شهارجه و دشتى كه به نام بنو حر بن صالح بن عبادهء همدانى صاحب ساخلوى موصل معروف است رسيد و همه را بگشود و مسلمانان بر آنها غالب شدند .
معافى بن طاوس از مشايخ اهل موصل روايت كرد كه ارميه از موصل فتح شد و عتبة بن فرقد آن را بگشود و خراجش مدتى به موصل مىرفت و حور و خوى و سلماس نيز از همين گونه بود . معافى گويد : همچنين شنيدم كه عتبه به هنگام ولايت بر اذربيجان ارميه را فتح كرد . و الله اعلم .
عباس بن هشام كلبى از پدر خود و او از جد وى نقل كرد كه گفت : نخستين كس كه اراضى موصل را حدود بندى كرد و اعراب را در آنجا سكونت داد و آن شهر را تمصير كرد هرثمة بن عرفجة بارقى بود .
ابو موسى هروى از ابو الفضل انصارى و او از ابو المحارب ضبى روايت كرد كه عمر بن خطاب عتبه را از موصل معزول داشت و هرثمة بن عرفجه بارقى را بر آن شهر ولايت داد . در موصل دژى و