معابد ترسايان و خانههاى چندى از آن ايشان در نزديكى آن معابد وجود داشت . و يهوديان نيز محلهيى داشتند . هرثمه موصل را تمصير كرد و اعراب را در آنجا منزل داد و مناطقى را به منظور اختصاص به ايشان تحديد كرد و آنگاه مسجد جامع شهر را بنيان نهاد .
معافى بن طاوس مرا گفت : كسى كه موصل را سنگ فرش نمود ابن تليد رئيس شرطهء محمد بن مروان بن حكم والى موصل و الجزيره و ارمينيه و اذربيجان بود . واقدى گويد : عبد الملك بن مروان پسر خود سعيد بن عبد الملك بن مروان صاحب نهر سعيد را بر موصل ولايت داد و برادر خود محمد را والى الجزيره و ارمينيه كرد . سعيد باروى موصل را بساخت و اين همان باروست كه رشيد هنگام عبور از موصل آن را خراب كرد زيرا كه پيش از آن موصليان سر به مخالفت برداشته بودند . سعيد موصل را به سنگ مفروش كرد .
بعضى از اهل بابغيش مرا حكايت كردند كه مسلمانان در پى غافلگير كردن مردم ناحيهيى از اهل موصل بودند كه آن ناحيه در نزديكى دامير قرار داشت و نامش زران بود . روزى كه عيد اهالى بود و سلاح در بر نداشتند مسلمانان بر آنان تاخته بين مردم و قلعه ايشان حايل شدند و آن را فتح كردند . گويند : هرثمه پس از حدود بندى اراضى موصل و اسكان دادن اعراب در آنها به الحديثه آمد . الحديثه قريهيى كهن بود و در آن دو معبد و خانههائى از آن نصارى وجود داشت . پس آن را تمصير كرد و قومى از اعراب را در آنجا سكونت داد . تسميه اين بلد به حديثه آن است كه پس از موصل پديد آمد . هرثمه در آنجا دژى بساخت . به قولى هرثمه پيش از آنكه به موصل رود به حديثه آمد و آنجا را قبل از موصل حدود بندى و تمصير كرد و سبب ناميدن اين شهر به حديثه آن است كه جمعى از اهل انبار زمانى كه ابن رفيل در عهد حجاج بن يوسف بر آن بلد والى بود از جور و ستم او به الحديثه نقل مكان كردند و جمعى از
فتوح البلدان ( فارسى ) — صفحة 466
مساهمون: أحمد بن يحيى بن جابر ( البلاذري )
ص٤٦٦