قزوين ثغر اهل كوفه به شمار مىآمد و در آنجا بناهايى « 1 » داشتند .
احمد بن ابراهيم دورقى از خلف بن تميم و او از زائدة بن قدامه و او از اسماعيل و او از مرهء همدانى روايت كرد كه على بن ابى طالب رضى الله عنه گفت : هر يك از شما كه اكراه دارد همراه ما با معاويه بجنگد عطاء خود را برگيرد و به ديلم رود و با ديلميان قتال كند . مره گويد كه من جزء اين گروه بودم و ما عطايايمان را گرفتيم و به ديلم رفتيم و شمار ما چهار هزار يا پنج هزار تن بود .
عبد الله بن صالح عجلى از ابن يمان و او از سفيان روايت كرد كه على رضى الله عنه ربيع بن خثيم ثورى را به جنگ ديلم فرستاد و او را به فرماندهى چهار هزار تن از مسلمانان گمارد .
يكى از مردم قزوين مرا گفت كه مسجد ربيع بن خثيم در قزوين معروف است و در آن مسجد درختى بود كه عوام براى تبرك به آن دست مىكشيدند و مىگفتند كه ربيع ، خلال خويش را آنجا به زمين كاشته و سبز شده و به درختى بدل شده است . در عهد خلافت المتوكل ، عامل طاهر بن عبد الله بن طاهر آن درخت را از بيم فريفته شدن مردم بدان قطع كرد . گويند كه چون موسى هادى به رى مىرفت به قزوين آمد و شهرى را مقابل آن بنا كرد كه به شهر موسى معروف است و زمينى را به نام رستم آباد خريدارى كرد و آن را بر امور شهر موسى وقف نمود . عمرو رومى آزاد كردهء وى والى آن شهر شد و پس از وى محمد بن عمرو به اين مقام رسيد . مبارك تركى دژى ساخت كه به نام شهر مبارك خوانده مىشود و جمعى از موالى وى در آن مقيماند .
هامش
( 1 ) . واژهء « بناها » در ترجمهء لفظ بنيان آورده شده است . بنيان مصدر است لكن در عين حال جمع نيز هست و مفرد آن بنيانة است ( ملاحظه شود : ابو الحسن على بن اسماعيل النحوى المعروف بابن سيدة - المخصص ، البناء و ما اشبهه ) .