- رحمه اللّه - تصنيف ساخته است و چيزها را در آن مدح و ذمّ كرده و به افانين حكم و امثال و مواعظ و جدّ و مجون مشحون كرده ، الّا آنكه تا فايدهء او عامتر باشد ، آن را از زبان عربى به پارسى درى نقل افتاد تا چون آنكه در صناعت عربيّت بضاعتى تمام ندارد ، مطالعت كند و از آن مستفيد شود . » « 1 » امّا مترجم بيشتر آيات و احاديث پيغمبر و كلمات قصار و اشعار عرب را ترجمه و معنى نكرده است . او گاهى تصريح مىكند كه به دليل تازگى و طراوت و عذوبت سخن عرب ، برخى متون را ترجمه نكرده است تا فصاحت و بلاغت متن محفوظ بماند . بدين دليل به ترجمهء گفتههاى ابو عثمان جاحظ پيرامون علوم دست نزده و آنها را به همان زبان عربى نقل كرده است : « ابو عثمان جاحظ انواع علوم را مدح كرده است و هم بعينه آن را ذمّ كرده ، از غايت قدرت او بر سخن و شيوايى در بلاغت . الفاظ او هم به عربيّت نقل افتاد كه طراوت و عذوبت سخن در عربيّت بيشتر است ، و فى ما بعد ترجمهء مشكلات گفته شود » « 2 » در چنين مواردى مترجم به معنى كردن واژههاى مشكل متن بسنده كرده و معنى هر واژهاى را در زير آن با خطّى نسبتا ريزتر آورده است . نگارنده اين واژهها و معانى آنها را به صورت الفبايى در پايان كتاب با عنوان « واژگان و تركيبات عربى - فارسى » آورده است .
ثعالبى در مدح و ذم اشيا خيلى از گفتهها و كلمات قصار بزرگان عرب را نقل مىكند ، ولى مترجم سعى مىكند كه دست به ترجمهء اين كلمات فصيح نزند تا فصاحت و رسايى و زيبايى آن از بين نرود ، در عين حال چنان كه برخى از اين كلمات قصار مشتمل بر واژههايى مشكل باشد ، نسبت به ترجمهء آن عبارات اقدام مىنمايد . به عنوان مثال در ذمّ پيرى ، مترجم جملاتى مانند : « الشيب عنوان الموت » ، « الشيب بريد الآخرة » و « الشيب ساحل الحياة » « 3 » را به دليل نداشتن واژههاى مشكل ترجمه نكرده و عبارت : « الشيب غمام مطره الغموم » « 4 » را به دليل داشتن واژههاى « غمام » و « غموم » چنين ترجمه نموده است : « پيرى ابرى است كه باران او غمهاست » . زيرا چنين تشخيص داده كه واژههاى ياد شده ممكن است براى يك خوانندهء فارسى زبان معمولى ، مشكلساز باشد .
هامش
( 1 ) . كتاب حاضر ، صص 7 .
( 2 ) . همان ، ص 35 .
( 3 ) . همان ، ص 229 .
( 4 ) . همان .