ناجى « 1 » و دكتر صادق نقوى « 2 » هريك به ترتيب ، 106 ، 95 ، 104 و 125 عنوان كتاب را به ثعالبى نسبت دادهاند . از همين روى نگارنده نيازى به ذكر مجدّد چنين فهرستى نمىبيند « 3 » و پژوهندگان را به مقدّمهء مصحّحان آثار او ارجاع مىدهد .
متأسفانه امروز شمار زيادى از كتابهاى اين نويسندهء بزرگ و اين پژوهندهء انديشمند از ميان رفته است ، امّا آن كتابهايى كه از او باقى مانده ، ما را از تمامى رويدادهاى ادبى ، فكرى ، سياسى و اجتماعى روزگار وى بهطور گويا و آشكار ، آگاه مىكند . او در كتابهاى خود ، دانشهاى زيادى را گرد آورده و به بيشتر علوم روزگار خويش پرداخته و آثار متعدّدى در زمينههاى لغت ، نقد ادبى ، بلاغت و شاخههاى آن ، تاريخ ، جامعهشناسى و . . .
به رشتهء تحرير درآورده است . و در اين ميان ، تذكرهء چهار جلدى يتيمة الدهر و تتّمهء آن ، و كتب برگزيدهء ادبى وى از برجستهترين آثارش به شمار مىروند .
چنين به نظر مىآيد كه برخى از نوشتههاى ثعالبى مانند يتيمة الدهر ، المبهج و الكناية و التعريض ، از همان آغاز مشهور شد و مورد توجّه قرار گرفت و اين امر سبب شد تا او به بازنويسى و تجديدنظر برخى از اين كتابها دست بزند . « 4 »
كتاب تحسين و تقبيح
آنچه از كتابهاى ثعالبى به كار نگارنده مربوط مىشود ، كتاب تحسين و تقبيح است كه محمّد ساوى « 5 » آن را در حدود سدهء هفتم هجرى به زبان فارسى ترجمه كرده باشد .
بيشتر كسانى كه شرح حال ثعالبى را در تذكرهها و كتابهاى خود آوردهاند ، همچون ابن شاكر ، صفدى و ابن قاضى شهبه ، به كتاب تحسين و تقبيح وى اشاره كرده و يادآور شدهاند كه ثعالبى ، كتاب ياد شده را براى شيخ سيّد ابو الحسن محمّد بن عيسى كرجى
هامش
( 1 ) . التوفيق للتلفيق . مقدّمه ، صص 27 .
( 2 ) . خاصّ الخاص ، مقدّمه ، صص 14 - 33 .
( 3 ) . بنگريد به مقدّمهء كتابهاى الإعجاز و الإيجاز ، آداب الملوك ، ما سمعت ، خاصّ الخاصّ و لطائف المعارف .
( 4 ) . الثعالبى ناقدا و أديبا ، ص 172 .
( 5 ) . كاتب ، خوشنويس و مترجم سدهء هفتم . شرح حالش در تذكرهها و كتابهاى رجالى به دست نيامد .