شمارهء 2133 ، و ديگرى در كتابخانهء راغب پاشا به شمارهء 1473 ، و مترجمى به نام محمّد ساوى آن را به زبان فارسى برگردانده است و نسخهء منحصربهفرد اين ترجمه به خطّ خود مترجم در كتابخانهء فاتح تركيه به شمارهء 3716 نگاهدارى مىشود » . « 1 »
مرحوم استاد دانشپژوه در فهرست نسخههاى خطّى كتابخانهء مركزى دانشگاه تهران ، ترجمهء مزبور را اينگونه معرفى مىكند : « ترجمهء فارسى كتاب تحسين و تقبيح ثعالبى ، ترجمهء محمّد بن ابى بكر بن علىّ ساوى ، در 81 باب ، 93 ورق و هر صفحه پانزده سطر است » . « 2 »
امّا مرحوم مجتبى مينوى در معرّفى اين نسخه مىگويد : « ترجمهء فارسى كتاب التحسين و التقبيح ثعالبى ، مترجم آن محمّد الساوى ، 93 ورق ، كتابت ظاهرا از اواخر قرن ششم يا اوايل قرن هفتم هجرى ، شايد خطّ خود مترجم ، و يحتمل نسخهء يگانه ، به هر حال قابل اينكه چاپ شود » . « 3 »
پروفسور فرانسوى دوفوشه كور ، دربارهء ثعالبى و تحسين القبيح و تقبيح الحسن او چنين مىگويد : « ثعالبى در هنر جنگپردازى ، استاد بوده است . چنين هنر و چنين نويسندهاى قطعا در متفكّران و اديبان آن دوره بىتأثير نبوده است . با اين حال ، نخستين ترجمهء فارسى شناخته شده از آثار ثعالبى متعلّق به قرن هفتم است ، يعنى دورهاى كه ادبيات عرب نمونه و سرمشق محسوب مىشده است . ثعالبى در جنبش فرهنگى عهد آل بويه ؛ يعنى جنبشى كه در آن ايرانيان ستارگان ادبيات عرب بودهاند ، سهم داشت . . . . تحسين القبيح و تقبيح الحسن ثعالبى را كه كتابى است متشكّل از قولهاى تنظيم شده برحسب موضوع ، محمّد ساوى به فارسى برگردانده است . انشاى عربى كتاب در نسخهاى خطّى مورّخ 1028 ق كه از روى نسخه خطّى مورّخ 441 ق استنساخ شده ، موجود است » . « 4 »
وى آنگاه در شناسايى نسخهء فارسى تحسين و تقبيح ، به يادداشت مرحوم مينوى اشارهاى گذرا مىكند و آن يادداشت را در پاورقى همان صفحه مىآورد . « 5 » او نگاهى
هامش
( 1 ) . تاريخ الأدب العربى ، ج 5 ، ص 197 .
( 2 ) . فهرست نسخههاى خطّى دانشپژوه ، ج 1 ، ص 41 .
( 3 ) . مجلّهء دانشكده ادبيات دانشگاه تهران ، سال پنجم ( 1336 - 1337 ش . ) ، شمارهء 1 و 2 .
( 4 ) . اخلاقيات در ادب فارسى ، ص 167 .
( 5 ) . همان ، ص 167 .