شد مردم گفتند پاسخ ما منوط به آزادى گفتن « حى على خير العمل » است در اذان در تمام مساجد ، و نيز بايد پيشرو جنازهها نام پيشوايان دوازدهگانه برده شود و بر مردهگان پنج تكبير گفته شود امور ازدواج براى فقيه شيعه ابو المكارم حمزة بن زهره باشد .
استاندار همهء اين شرايط را پذيرفت .
حمدانيين هيچكس را اجبار به پيروى از مذهب شيعه ننموده و بوسيلهء مال و مقام هم نفريفتند . دستهبندى راه نينداختند و سازمانى براى تبليغ فراهم نكردند ، بلكه مردم را به اختيار خود گذاردند ، تا هرچه ميپسندند براى خود برگزينند ، مبلغين با اخلاص ملى هم دست به كار شده و حقايق را آنطور كه بوده و هست بمردم رساندند ، و به حق گرويدند آنان كه بايد بگروند ، نه سختگيرى در كار بود و نه اجبارى در بين ، به عكس امويين و عباسيين ، و صلاح الدين ايوبى ، كه امواجى خروشان از تهديد و ترس و تعصب كوركورانهء مذهبى با خود به مصر و شامات بارمغان آورد ، و اين روش اثر بسيار بديرا در جامعهء اسلامى بجاى گذاشت ، كه نتائج شوم آن تا بامروز حكمفرما است .
اما حمدانيين مردمى روشن فكر ، و خردمند بودند ، همانگونه كه در مذهب بر حق بودند آزادى عقيده بمردم داده و در اينراه مسامحه كردند ، بطوريكه در همهجا مشهور شد ، و آنان پناهگاه دانشمندان ، فلاسفه ، ادباء ، روشنفكران ، از همهء مذاهب و اديان شدند ، تا به آنجا كه هنرمندان از روم گريخته و بسوى سيف الدوله مىآمدند ، زيرا آن آزادى و تشريفيكه نزد سيف الدوله بود ، نزد پادشاهان و همكيشان و همزبانان ميهن خودشان نبود ، ازاينرو عصر حمدانيين ، مشعشع و پر از آثار و نتائج گرانبهائى بود ، بر فرض كه صلاح الدين در سنى گريش بر حق و شيعه در تشيعش بر باطل بود ، چه مجوزى در كشتن و بىچاره ساختن آنان
دولتهاى شيعه در طول تاريخ ( فارسى ) — صفحة 119
مساهمون: محمد جواد مغنية
ص١١٩