درجات عرفان
پيش از اين اشاره شد كه براى هر يك از حالات دو بال است كه سالك طريق همانند پرندهى تيزپرى با آنها در آسمان سلوك به پرواز در مىآيد اينك اين سؤال پيش مىآيد كه آيا شوق هم مانند حالات و مقامات ديگر داراى بال است و آيا با يك بال مىپرد يا اصولا در طى منازل از بالى استفاده نمىكند ؟
در پاسخ مىگوئيم مقام شوق به مثابه محبت داراى دو بال است و يك بال آن عرفان است زيرا سالك شايق به هر اندازهاى كه كام دل خويش را از چاشنى عرفان شيرين ساخته به همان اندازه هم از مرتبه اشتياق كاميابى حاصل كرده است و در ذيل اين پاسخ مناسب است بگوئيم عرفان داراى سه درجه است :
1 - عرفان عامه .
2 - عرفان خاصه .
3 - عرفان خاص الخاص .
عرفان عامه آن است كه انسان عارف براى وصول به مراتب كماليه از آيات ظاهره استفاده و استدلال مىنمايد و عرفان خاصه آن است كه علاوه بر آنكه از آيات ظاهره بهرور مىشود از آيات باطنى غيبى هم استفاضه نموده كه اين بخش را عرفان ايمان و ايقان مىگويند و عرفان خاص الخاص آن است كه آيات و نشانهها را بر پايه آيات و نشانهها استوار مىدارد كه آن را عرفان اتقان و استوارى