معاني خراج است كه سابقا عرض شد .
[ استعمال لفظ خراج در مورد ماليات ]
امّا استعمال لفظ خراج كه به معناى بهره ومستفاد مىباشد در مورد مالياتهاى سهگانهء فوق بدين جهت است كه در حقيقت قلم مهمّ درآمدهاى دولتي را اينها تشكيل مىدهد وتنها درآمدى است كه دولت مىتواند در مخارج خود بر روى آنها تكيه كند از آن جهت كه متعلّق به دولت است ، زيرا أموال ودرآمدهاى ديگر هر كدام مبنىّ بر موضوعاتى است كه ممكن است خيلى وقتها تحقّق نپذيرد وبه فعليت درنيايد وبه تعبير فقها ممكن است به عدم فعليت وتحقّق موضوع ، حكم نيز فعليّت وتحقّق نپذيرد . بله فقط زكات حكم ثابت دايمى است ولى آن هم از نظر تعيين موارد مصرف از نظر شرع ابتداء يك درآمد دولتي تلقّى نمىگردد وثانيا أموال زكوي اموالى مخصوص وشامل جميع موارد درآمد نمىگردد .
امّا خراج جزيه واضح است كه از محل بحث خارج وقضيّه ما قضيّه تصالح بين كفّار ومسلمين نيست تا آن حرفها پيش آيد ، بلكه صحبت اين ماليات بين مسلمين وحكومت شرعي آنان است .
حكومتى كه شرعا حق ولايت بر آنان را داشته باشد وطبعا آنان هم در مقابل بايد أطاعت از ولايت آن حكومت كه در رأس آن ولىّ فقيه است داشته باشند .
وامّا خراج أراضي ، آن هم عقد قراردادى است بين حكومت شرعي مردم وخود مسلمانان كه آنان استفاده صالحه از أراضي
و