خداوند در آيهء شريفهء :
فَاسْجُدُوا لِلَّهِ وَ اعْبُدُوا
« 1 » مأمور به اين سجده مىباشد .
2 - سجدهء جبرى و تسخيرى : اين نوع سجده در انسان و حيوان و گياه وجود دارد و اين كلام الهى كه مىفرمايد :
وَ لِلَّهِ يَسْجُدُ مَنْ فِي السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ طَوْعاً وَ كَرْهاً وَ ظِلالُهُمْ
« 2 » ، بر اين معنا حمل مىشود .
نهايت خضوع و تذلّل در پيشگاه خداوند متعال و حقيقت آن ، همان بر زمين گذاردن پيشانى است . بنا بر اين ، هنگامى كه امر به سجده در قرآن به نحو مطلق وارد شده است ، ما مرتبهء كامل آن را كه بر حسب دلالت قرآن سجدهء واجب است ، استفاده مىكنيم و اينكه سجده بر روييدنيهاى زمين نيز كفايت مىكند ، در واقع رخصت و اجازهاى است كه از قول و فعل پيامبر صلّى اللّه عليه و آله و سلم جهت تسهيل كار مسلمانان استفاده مىشود « 3 » .
وجه سوّمى نيز در توجيه و تفسير اين حديث شريف گفته شده است و آن اين است كه : ثواب سجده بر زمين ، ثواب فريضه است و ثواب سجده بر گياهان ، ثواب سنّت است . يا اينكه مراد از زمين ، اعمّ از زمين و آنچه از آن مىرويد باشد .
و مراد از غير زمين ، تعيين چيز خاصّى مانند خمره و لوح يا خريطهاى « 4 » از تربت امام حسين عليه السّلام براى سجده باشد ، ولى اين احتمال بعيد به نظر مىرسد ، هر چند با آنچه در كافى روايت شده است ، آنجا كه مىفرمايد : « السجود على الأرض
هامش
( 1 ) - سورهء نجم ، آيهء 62 .
( 2 ) - سورهء رعد ، آيهء 15 : يعنى : « تمام كسانى كه در آسمانها و زمين هستند از روى ميل يا اكراه و همچنين سايههاى آنها ، خدا را سجده مىكنند » .
( 3 ) - كلام مرحوم مجلسى رحمه اللّه در بحار ، ج 85 ، ص 154 . و علّامهء كاشانى در وافى ، ج 2 ، ص 110 است ، به همراه توضيحات اضافى از ما .
( 4 ) - « لوح » : صحيفهء پهن را گويند ، خواه از چوب يا استخوان باشد ؛ مانند مهرى كه بر آن سجده مىشود .
« خريطه » : ظرفى است از پوست و غير آن ، مانند كيسه كه در آن تربت امام حسين عليه السّلام باشد .