ابن اثير در « النهاية » در باب كلمهء « السّنه » مىنويسد :
هرگاه در شرع ، كلمهء « سنّت » به طور مطلق استعمال شود ، همانا مراد و مقصود از آن ، همان است كه رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله و سلم با قول يا فعل خويش به آن امر يا نهى كرده و يا بدان تشويق نموده است ، البتّه از آن امورى كه در قرآن بيان نشده است و از همين جهت است كه در ادلّهء شرع گفته مىشود ، كتاب و سنّت ، به معناى قرآن و حديث .
بنا بر اين ، حديث مذكور چنين افاده مىكند كه سجده بر زمين در كتاب خدا بيان شده است و حال آنكه در ظاهر قرآن چيزى كه دالّ بر وجوب سجده بر زمين باشد ، وجود ندارد ، مگر اينكه چنين گفته شود : همانگونه كه قبلا بيان شد ، « قرار دادن پيشانى روى زمين » از كلمهء « سجده » استفاده مىشود .
و يا اينكه گفته شود : « سجده » عبارت است از : خضوع و تواضع . و اين خضوع و تواضع به عنوان تذلّل در پيشگاه خدا و پرستش خدا قرار داده شده است و اين سجده در انسان و حيوان و جماد ، عموميت داشته و بر دو نوع است :
1 - سجدهء اختيارى كه به انسان اختصاص دارد ( و يا بر حسب آنچه از تدبّر در آيات قرآن به دست مىآيد از آن همهء موجودات است ) و به سبب اين سجدهء اختيارى است كه مسألهء استحقاق ثواب مطرح مىشود و انسان بنا بر امر
هامش
عليه ، فأخذه فرمى به و قال : على الأرض إن استطعت و إلّا فأوم إيماء و اجعل سجودك أخفض من ركوعك » .
يعنى : « پيامبر صلّى اللّه عليه و آله و سلم از مريضى ، عيادت كردند و او را مشاهده كردند كه بر متّكايى نماز خوانده و سجده مىكند پس آن را گرفته و به كنارى انداختند . سپس آن مرد ، چوبى را برداشت تا بر آن سجده كند كه پيامبر صلّى اللّه عليه و آله و سلم آن را نيز گرفته و كنار انداختند و فرمودند : اگر مىتوانى بر زمين سجده كن و الّا اگر ناتوان هستى اشاره كن و سجده را پايينتر از ركوع انجام بده » .