حركت آن به تبع حركت نمازگزار ، قيدى است كه ذهن ما آن را ساخته و پرداخته كرده و در عالم اعتبار ، ارزشى براى آن متصوّر نيست .
گاهى گفته مىشود كه اتّصال عمامه به پيشانى ، مانع از صدق عرفى سجده است و به همين جهت ، هرگاه عمامه يا چوب يا سنگريزه يا سنگ و يا خاك به پيشانى چسبيده باشد و نمازگزار در اين حالت سجده كند ، گذاردن پيشانى بر زمين ، صدق نخواهد كرد ، ولى اين سخن ، سخنى بىدليل است چنان كه واضح و روشن است ؛ زيرا صدق سجده بر زمين و گذاردن پيشانى بر زمين ، يك امر وجدانى است كه نياز به دليل ندارد و لذا چنانچه شن و سنگريزهاى به پيشانى نمازگزار چسبيد ، كندن و جدا كردن آن واجب نيست بلكه در روايات متعدّدى از دست كشيدن به صورت ، هنگام نماز به منظور پاك كردن و زدودن خاك و سنگريزهء چسبيدهء به آن ، نهى شده است « 1 » . بنا بر اين ، اگر اتّصال چنين چيزهايى مثل شن و سنگريزه به پيشانى مانع از صحّت سجده مىبود ، هرآينه بايد به زدودن و پاك كردن آنها از پيشانى ، امر مىشد ، نه اينكه از مسح و پاك كردن پيشانى منع شود .
احاديثى كه بر لزوم گذاردن پيشانى بر زمين دلالت دارند
1 - رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله و سلم مىفرمايد : هرگاه يكى از شما نماز مىخواند لازم است كه پيشانى و بينى خود را بر زمين بگذارد تا تكبّر و غرور از او دور شود « 2 » :
هامش
( 1 ) - در اين باره به المصنف ، ج 2 ، ص 42 - 43 . لسان الميزان ، ج 1 ، ص 488 - 489 . ميزان الاعتدال ، ج 1 ، ص 293 . و كنز العمّال ، ج 7 ، ص 325 مراجعه شود .
( 2 ) - النهايه لابن الأثير ، كلمهء « رغم » : « إذا صلّى أحدكم فليلزم جبهته و أنفه الأرض حتّى يخرج منه الرّغم » .