و در نقلى ديگر چنين آمده است كه پيامبر صلّى اللّه عليه و آله و سلم به وى فرمود : يا رباح ! آيا نمىدانى كه هركس فوت كند ، حرف زده است . « 1 »
چنانچه موضع سجده از اجزاى زمين باشد دو روايت مزبور در اين مورد ، دلالت بر برترى و رجحان خاكآلود كردن صورت مىكنند و الّا در غير اين صورت ، امر در روايت ، وجوب سجده بر خاك را افاده مىكند بنابر مقتضاى اين قاعده كه امر ، وجوب را افاده مىكند ، البته با قطع نظر از بطلان و عدم بطلان نماز به وسيلهء فوت كردن ، همانطور كه در روايت بيان شده است .
4 - چنان كه از امّ المؤمنين ، امّ سلمه - رضى اللّه عنها - نقل شده است ، پيامبر صلّى اللّه عليه و آله و سلم مىفرمايد : صورت خود را براى خدا به خاكآلوده كن و بر خاك بگذار « 2 » .
اين حديث به نحو مطلق و بدون هيچگونه قيدى ، به آلوده كردن صورت و گذاردن آن بر خاك ، امر مىكند و ظهور در وجوب و لزوم دارد ، مگر در مواردى كه دليل بر تخصيص آن وجود داشته باشد مثل موارد ضرورت و يا آنچه بر آن سجده مىشود از گياهان زمين و اجزاى زمين باشد .
5 - پيامبر صلّى اللّه عليه و آله و سلم به معاذ فرمود : صورتت را به خاك بمال « 3 » .
6 - بر نمازگزار لازم است كه صورت خود را روى زمين گذاشته و به خاك بمالد ؛ زيرا اين عمل از نشانههاى تذلّل براى خداوند متعال است « 4 » .
هامش
ترّب وجهك » .
( 1 ) - « يا رباح أما علمت أنّ من نفخ فقد تكلّم » ، ( به اسد الغابه مراجعه شود )
( 2 ) - كنز العمّال ، ج 4 ، ص 100 . و در چاپ ديگر ، ج 7 ، ص 328 : « ترّب وجهك للّه » .
( 3 ) - ارشاد السارى ، ج 1 ، ص 405 : « عفّر وجهك فى التراب » .
( 4 ) - بحار ، ج 85 ، ص 156 ، به نقل از دعائم الإسلام : « ينبغى للمصلّى أن يباشر بجبهته الأرض و يعفّر وجهه فى التراب ، لأنّه من التذلّل للّه تعالى » .