نيست ، « 1 » جز آن چه كه در الدروس آمده و حسن بصرى نقل كرده كه معتقد است :
آنان را آمادهء اعدام مىكنند و چنان چه توبه كنند رها مىشوند ، و در غير اين صورت كشته خواهند شد . « 2 » ولى صاحب جواهر گويد : ما كسى كه اين نظر را ابراز كرده و بدان معتقد باشد ، پيدا نكرديم ، چه آن كه خداوند مىفرمايد : « وَ إِنْ طائِفَتانِ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ اقْتَتَلُوا فَأَصْلِحُوا بَيْنَهُما فَإِنْ بَغَتْ إِحْداهُما عَلَى الْأُخْرى فَقاتِلُوا الَّتِي تَبْغِي حَتَّى تَفِيءَ إِلى أَمْرِ اللَّهِ فَإِنْ فاءَتْ فَأَصْلِحُوا بَيْنَهُما بِالْعَدْلِ وَ أَقْسِطُوا إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الْمُقْسِطِينَ / و هر گاه دو گروه از مؤمنان با هم به نزاع و جنگ پردازند ، آنها را آشتى دهيد ، و اگر يكى از آن دو بر ديگرى تجاوز كند ، با گروه متجاوز پيكار كنيد تا به فرمان خدا باز گردد ، هر گاه بازگشت ( و زمينه صلح فراهم شد ) در ميان آن دو به عدالت صلح برقرار سازيد ، و عدالت پيشه كنيد كه خداوند عدالت پيشگان را دوست مىدارد « 3 » » .
خداوند جنگ را تا هدف معينى واجب گردانيد و پس از اين كه آن هدف حاصل شد واجب است كشتار و جنگ با آنها تعطيل شود . در اين مورد احاديث فراوانى در دست است كه در موقع مناسب نقل خواهد شد . امّا اگر شكست خوردند و فرار را بر قرار ترجيح دادند و به سوى تشكيلات و دستهاى پناه بردند ، فراريان آنها دنبال خواهد شد و اسيرانشان كشته مىشوند و زخمىهايشان كشته خواهند شد .
هامش
( 1 ) . ر . ك : المبسوط ، ج 7 ، ص 267 ؛ الكافى ، ص 34 ؛ النهاية ، ص 54 ؛ الدروس ، ص 164 ؛ المنتهى ، ج 2 ، ص 987 ؛ التحرير ، ج 1 ، ص 156 ؛ اللمعة ، ص 275 ؛ القواعد ، ص 267 ؛ المختصرالنافع ، ص 226 ؛ الوسيله ، ص 196 ؛ الشرايع ، ص 216 ؛ اشارةالسبق ، ص 186 ؛ السرائر ، ص 174 ؛ الغنيه ، ص 158 ؛ المهذب ، ص 87 ، 107 ؛ الاصباح ، ص 72 ؛ الجمل شيخ مفيد ، ص 63 ؛ التذكرة ، ج 1 ، ص 456 .
( 2 ) . الدروس ، ص 164 ؛ الجواهر ، ج 21 ، ص 329 .
( 3 ) . حجرات / 9 . در تفسير اين آيه مراجعه كنيد به برهان ، ج 4 ؛ روحالبيان ، ج 9 ؛ تفسير جامع البيان ، ج 36 ، ص 81 ؛ الكشاف ، ج 4 ؛ الجامع لاحكام القرآن ، ج 16 ، ص 315 ؛ تفسير القرآن ابن كثير ، ج 4 ؛ التفسير الكبير ، ج 28 ؛ روح المعانى ، ج 26 ؛ التبيان ، ج 9 ، ص 343 ؛ مجمع البيان ، ج 9 ، ص 131 چاپ اسلاميه .