ابن عباس و ابو حنيفه ، و ابو اسحاق از شافعى مذهبان ، به اين امر فتوى دادهاند و ظاهر بعضى از عبارات وجوب را مىرساند يعنى اين كه فراريان آنها بايد تعقيب و اسرايشان كشته شوند و مجروحين آنها به قتل برسند . « 1 »
در بعضى از عبارات آنها اين حق براى امام جايز است كه زخمىهاى آنها را بكشد و فرارىهاى آنها را تعقيب كند و اسيرانشان را به قتل برساند . مانند شيخ [ طوسى ] در النهاية و الجملوالعقود و عبارت ابن براج در المهذب و عبارت سرائر و الوسيله و شرايع و دروس . « 2 »
ظاهر همهء اين عبارتها اين است كه كشتن آنها واجب قطعى نيست بلكه امام در اين كار مخير است كه اگر صلاح اسلام و جامعه اسلامى را در قتل آنها ديد ، آنان را بكشد و اگر خير و صلاح را در زنده گذاشتن و عفو آنها بداند رهايشان سازد و از آنان درگذرد .
سرخسى در المبسوط در فصل « آنان كه شكست خوردند ، ديگر تحت تعقيب قرار گرفته و كشته نمىشوند » گويد :
اين در حالى است كه تشكيلات و دستهاى نداشته باشند كه به سوى آنان باز گردند . ولى در صورتى كه چنين گروهى براى آنان باقى مانده باشد ، فراريان آنها دنبال خواهند شد . زيرا آشكار است كه آنان با فرار خود از قصد خويش در جنگ با مسلمين دست نكشيدهاند ، بلكه مىخواهند با الحاق به تشكيلاتى هدف قبلى خود را دنبال كرده و دوباره به جنگ با مسلمانان برگردند . همچنين اگر اسير در صورتى كه
هامش
( 1 ) . ر . ك : المبسوط ، ج 7 ، ص 268 ؛ الكافى ، ج 5 ، ص 34 ؛ المنتهى ، ج 2 ، ص 957 ؛ التحرير ، ج 1 ، ص 156 ؛ التذكره ، ج 1 ، ص 456 ؛ اللمعه ، ص 275 ؛ القواعد ، ص 267 ؛ المختصرالنافع ، ص 226 ؛ اشارةالسبق ، ص 186 ؛ الغنيه ، ص 158 ؛ الاصباح ، ص 72 ؛ المهذب ، ص 87 .
( 2 ) . النهاية ، ص 54 ؛ الجمل ، ص 63 ؛ المهذب ، ص 107 ؛ السرائر ، ص 174 ؛ الوسيله ، ص 196 ؛ الشرايع ، ص 216 ؛ الدروس ، ص 164 .