در تفسير آيه شريفه معانى گوناگونى ذكر شده است :
1 . آيه بر اين دلالت دارد كه با كسانى كه با شما در مقام جنگ هستند و توقع جنگيدن در آنها هست بجنگيد نه آنان كه در اين مقام نيستند ؛ مانند پيران ، كودكان و راهبان و زنان كه اهل جنگ نيستند . از اين رو جنگيدن با آنها جايز نيست . بنابراين معنى ، اين آيه بر اين دلالت دارد كه كسى كه نمىجنگد ، جنگيدن با او و كشتن او جايز نيست و اگر به محض اين كه بجنگد كشتن آنها از حالت حرام بودن خارج گرديده و حلال مىشود .
2 . آيه بر حسب سياق آيات قبل و بعد خود دلالت دارد بر حكم جنگ در حرم كه حرام است . پس استثنا مىشود از جنگ در حرم ، كسى كه با انسان بجنگد .
علامه طباطبائى قدس سره در الميزان مىفرمايد :
سياق آيات بر اين دلالت دارند كه آنها يكباره نازل شدهاند و همهء آنها در صدد بيان معنى واحدى هستند . و آن در ابتداى امر مجاز بودن جنگيدن با مشركان مكه و كشتن آنها است چرا كه در آيات اشارتى به بيرون راندن آنان از ( مسجدالحرام ) به عوض آواره ساختن مسلمانها توسط آنها است . و متذكر فتنهاى است كه بر پا كرده بودند و اينك بايد قصاص آن را پس بدهند . و تصريح دارد به اينك جنگ با آنان در مسجد الحرام ممنوع است ، مگر اين كه آنها در آن جا با مسلمانان بجنگند كه در اين صورت ، مسلمانان مجاز به جنگيدن و كشتن خواهند بود . و همگى اينها البته مربوط به مشركين مكه است . زيرا خداوند ، جنگ را در مقابل جنگ مجاز كرد و جنگيدن را منوط به جنگيدن آنها در حرم نموده است ، آنجا كه مىفرمايد : « وَ قاتِلُوا فِى سَبيلِ اللَّهِ الَّذينَ يُقتِلُونكُمْ . / و در راه خدا با كسانى كه با شما مىجنگند نبرد كنيد « 1 » » يعنى با توجه به شرطى كه در آيه آمده با مردان [ غير از
هامش
( 1 ) . بقره / 190 .