1 - اينكه اگر فعلى يا عملى ابتداء و يا به تعبير ديگر قبلا حرام بوده و لكن بعدا كه درصدد رفع منع و حظر از آن برآمدهاند با صيغهء افعل از آن رفع ممنوعيت نمودهاند در اين صورت مفاد صيغهء افعل چه مىباشد ؟ فى المثل : شارع مقدس در سورهء مائده آيهء شريفه 90 فرموده است :
يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لا تَقْتُلُوا الصَّيْدَ وَ أَنْتُمْ حُرُمٌ .
- امّا پس از خروج از احرام و محلّ شدن مكلّف در سورهء مائده آيه 2 فرموده است :
وَ إِذا حَلَلْتُمْ فَاصْطادُوا .
در اينجا : امر به صيد ، به دنبال حرمت صيد در حال احرام واقع شده است . و يا فى المثل :
در سورهء توبه آيه شريفه 5 فرموده است :
فَإِذَا انْسَلَخَ الْأَشْهُرُ الْحُرُمُ ، فَاقْتُلُوا الْمُشْرِكِينَ حَيْثُ وَجَدْتُمُوهُمْ .
كه پس از سپرى شدن اشهر حرم در اين شريفه فرموده است :
فَاقْتُلُوا الْمُشْرِكِينَ ،
و هكذا امثال چنين امرهايى كه عقيب حظرند .
2 - يا اينكه اگر شيئى مورد منع نباشد و لكن از آنجا مكلفين پيش خود خيال مىكرده يا مىكنند كه منعى برآن وارد شده و خلاصه توهم حظر مىشده است براى رفع آن توهم از صيغهء افعل استفاده شود ، مفادّ صيغهء افعل در اينجا چيست ؟ فى المثل : فلانكس بيمار است ، در عين حال خيال مىكند كه فلان دارو براى مضرّ بوده و صاحبان تخصص او را از مصرف آن دارو منع كردهاند ، لكن پزشك معالج به او دستور مىدهد كه از آن دارو استفاده كن .
و يا فى المثل در سورهء حج آيه 39 قرآن كريم آمده است :
وَ الْبُدْنَ جَعَلْناها لَكُمْ مِنْ شَعائِرِ اللَّهِ لَكُمْ فِيها خَيْرٌ فَاذْكُرُوا اسْمَ اللَّهِ عَلَيْها صَوافَّ ، فَإِذا وَجَبَتْ جُنُوبُها فَكُلُوا مِنْها وَ أَطْعِمُوا الْقانِعَ وَ الْمُعْتَرَّ كَذلِكَ . . .
شاهد مثال در اينجا : فكلوا مىباشد . چرا ؟ زيرا در زمان جاهليت خوردن از هدى و قربانى را حرام مىدانستند و لذا چون توهم حظر مطرح بوده است ، صيغهء فكلوا ، عقيب توهّم حظر واقع شده است . و لذا مرحوم آخوند ( ره ) در پاسخ به سؤالات مزبور به نقل اهم آرائى كه در اين رابطه وجود دارد پرداخته است و لذا مىفرمايد :
1 - به مشهور نسبت داده شده است كه معتقدند صيغهء امر در دو فرض فوق يعنى وقوع امر عقيب حظر و وقوع امر در مقام توهّم حظر ، ظهور در اباحه دارد . فى المثل : معناى فاصطادوا و فاقتلوا المشركين و . . . اين است كه : از اين به بعد ، مانعى از صيد كردن و قتال مشركين وجود ندارد .
و چنين كارهايى براى شما جايز و مباح است .
* با توجّه به اينكه مشهور قائل به ظهور صيغهء امر در وجوباند مرادشان از اين اباحه چيست ؟
دو احتمال در مراد ايشان از اباحه وجود دارد :