شاهد عينى دانست ، ذكر شده است . سيصد خانوار از باقيماندگان خزران به شهر قحطان درآمدند و در آنجا ساكن شدند . 126 به نظر مىرسد كه اين آخرين خبر از خزران باشد . موقعيت دقيق قحطان ، كه تنها در متن ما از آن سخن رفته ، نامعلوم است ، امّا مسعودى ، ج 2 ، ص 7 ، مىگويد ساكنان سمندر ( ترقو ؟ ) در روزگار او هنوز خزر بودند و شاهزادگان خيداقى ادّعا داشتند كه از نسل قحطاناند ( نگاه كنيد به ادامهء مطلب در پايان همين كتاب ) . از مجموع اين اشارات و قرائن چنين برمىآيد كه باقيماندگان خزران به نواحى همجوار خيداق بازگشتند ، يعنى سرزمينى كه خود زير فشار اعراب ( بعضا ) آن را تخليه كرده بودند . 127
الان . 128 در قرن دهم ، در بخش مركزى قفقاز ، الانهاى ايرانى محكمترين قدرت بودند ، به احتمال زياد شمار بسيارى از طوايف قفقاز از دستنشاندگان آنها بودند . 129 پايتخت ايشان كه مسعودى مغص مىخواند ، ظاهرا در همسايگى ولاديكاوكاز « 1 » بعدى ( اينك دزاوجى - كايو « 2 » ) قرار داشت . 130 موضوع جالب توجه اين است كه در جهت جنوب شرقى ، اينان گاه از طريق معبر داريال ( يعنى دروازهء الانها ) ، و گاه از طريق داغستان ، دست به عمليات جنگى مىزدهاند . الانها چون مسيحى بودند ، هم با گرجيان و هم با مردم سرير روابط دوستانه داشتند . يكى از شديدترين هجومهاى الان در قفقاز ، در 423 / 1032 صورت گرفت كه با ناكامى روبرو شد . سال بعد از آن ، اتحاد جديد و عجيبى ميان الانها و روس بسته شد . در 454 / 1062 و در ذيقعدهء 457 / اكتبر 1065 الانها از معبر داريال گذشتند تا ارّان
هامش
( 1 ) .Vladikavkaz( 2 ) .Dzauji - qau ?