روشن خواهد شد كه سجده بر زمين يا آنچه از زمين مىرويد ، سنت رايج ميان اصحاب بوده و عدول از آن در زمانهاى بعد پديد آمده است . حقيقت موضوع در ضمن بيان چند امر آشكار مىشود .
1 - اختلاف فقها در شرايط آنچه بر آن سجده مىشود
مسلمانان اتفاق نظر دارند كه در نماز ، در هر ركعت دوبار سجده واجب است ، در اينكه براى چه كسى سجده مىشود نيز اختلافى ندارند ، چون همهء سجدهها براى خدايى است كه زمين و آسمان و همهء هستى برايش سجده مىكنند . « 1 »
اختلاف در چيزى است كه بر آن سجده مىشود و پيشانى بر آن نهاده مىگردد .
شيعهء اماميه معتقد است كه بايد بر زمين يا روييدنىهاى زمين كه خوراكى و پوشاكى نيستند مثل حصير و امثال آن سجده كرد ، مذاهب ديگر در اين مسأله با شيعه اختلاف دارند . اينك نقل آراء :
شيخ طوسى « 2 » كه بيانگر آراى فقهاست مىگويد : سجود جز بر زمين يا آنچه از زمين مىرويد از آنچه كه خوردنى و پوشيدنى مثل پنبه و كتان نباشد جايز نيست و در اين مسأله با فقهاى اهل سنت كه سجده بر پنبه ، كتان ، مو ، پشم و . . . را جايز مىدانند مخالف است . تا آنجا كه مىگويد : سجده بر چيزى كه انسان آن را حمل مىكند جايز نيست ، مثل گوشهء عمامه ، لبهء ردا و آستين پيراهن . شافعى نيز چنين گفته و اين از على عليه السلام و ابن عمر ، عبادة بن صامت ، مالك و احمد بن حنبل نقل شده است .
ابوحنيفه و اصحاب او گويند : اگر بر چيزى سجده كند كه خودش حامل آن است ، مثل جامه ، كفايت مىكند . و اگر بر چيزى سجده كند كه از او جدا نمىشود ، مثل آنكه دستش را بگسترد و بر آن سجده كند كافى است ، ولى مكروه است . اين از حسن بصرى
هامش
( 1 ) . رعد : 15 ؛ فصلت : 37
( 2 ) . از بزرگان شيعه در قرن پنجم و داراى تأليفات فراوان ( 385 - 460 ق ) از شاگردان شيخ مفيد ( 336 - 413 ق ) و سيد مرتضى ( 355 - 436 ق ) .