18 - ابن الأنبارى در مصاحف از امسلمه نقل كرده كه گفته است : پيامبر خدا صلى الله عليه و آله قرائت كرد : « بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ ، الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعالَمِينَ . . . » تا « وَ لَا الضَّالِّينَ » و فرمود : اين هفت است اى امّسلمه . « 1 »
3 - فاتحة الكتاب با بسم اللَّه هفت آيه است
اگر بسم اللَّه را جزئى از سورهء فاتحه بدانيم ، اين سوره هفت آيه مىشود . از اينرو در مصحفهاى معروف ، بسم اللَّه را يك آيه از سورهء فاتحه به شمار مىآورند ، هر چند در ساير سورهها آن را به شمار نمىآورند . به هر حال ، تعداد آيات اين سوره هفت تاست به اين شكل : « بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ ، الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعالَمِينَ . . . » ( تا آخر سوره ) .
مىبينى كه هر آيه جملهاى تام دارد ، اما كسى كه بسم اللَّه را جزء سوره نداند ، « صِراطَ الَّذِينَ أَنْعَمْتَ عَلَيْهِمْ » را يك آيه قرار مىدهد و « غَيْرِ الْمَغْضُوبِ عَلَيْهِمْ وَلَا الضَّالِّينَ » را آيهء ديگر ، معنايش اين است كه بدل را يك آيه و مُبدلٌ منه را آيهء ديگرى قرار دهد و اين با ذوق سليم ناسازگار است . همچنين كسانى كه كوشيدهاند « إِيَّاكَ نَعْبُدُ » را يك آيه و « وَإِيَّاكَ نَسْتَعِينُ » را آيهء ديگرى به شمار آورند بيراهه رفتهاند ، چون هر دو جمله به هم پيوستهاند و بر توحيد در عبادت و استعانت تأكيد دارند و جدا كردن آن دو بىمعناست .
اينها بخشى از رواياتى بود كه از اهل سنت يافتيم و دلالت داشت كه بسم اللَّه جزء سورهء فاتحه است ، دو موضوع ديگر نيز بر اين حقيقت دلالت مىكند ، يكى اينكه پيامبر و اصحاب او بسم اللَّه را بلند مىگفتند ( خواهد آمد ) ، ديگر اينكه بسم اللَّه جزئى از هر سوره است .
4 - لزوم بلند گفتن بسم اللَّه
بحث گذشته ثابت كرد كه بسم اللَّه جزء سورهء فاتحه و از متن آن است و سوره جز با
هامش
( 1 ) . الدرّ المنثور : ج 1 ، ص 12 .