فخامت محتوا ديده مىشود و انسان را به سوى مفاهيم برتر از آنچه در انديشهء بشرى است سوق مىدهد . اگر دست تشريع بشرى بخواهد بخشى به آن بيفزايد يا جملهاى را با جملهء ديگر تركيب كند ، همچون ريگ در ميان درّ و گوهر شناخته مىشود .
بخش نخست اذان ، گواهى بر بزرگتر بودن و والاتر و عظيمتر بودن خدا از هر چيز است و اينكه همهء موجودات جز خدا هر چه هم بزرگ باشند ، در برابر او كوچك و نسبت به ارادهء او تسليماند .
بخش دوم شهادت بر اين است كه خداى سبحان تنها معبود در صفحهء هستى است و جز او سراب و هيچ است .
بخش سوم شهادت به رسالت محمد صلى الله عليه و آله است كه خدا او را براى رساندن پيام الهى و انجام دعوتش فرستاده است .
در نهايت اين بخش ، اعلان شهادت تبديل مىشود به دعوت به نمازى كه خدا واجب ساخته و با نماز ، انسان به جهان غيب متصل مىشود و در نماز ، خشوع او با عظمت آفريدگار درهم مىآميزد . سپس دعوت به فلاح و رستگارى و بهترين عمل است كه نماز بر آن صادق است . در پايان دعوت به رستگارى و بهترين كار ، دوباره به آن حقيقت ابدى بر مىگردد كه در بخشهاى آغازين تصريح شده بود ، اللَّه اكبر ، اللَّه اكبر ، لا إله الا اللَّه ، لا إله الا اللَّه .
اين حقيقت و سيماى اذان است و همه يكدست و پرداختهء دستِ تشريع آسمانى در قالب جملاتى است كه از حقايق ابدى حكايت دارد كه انسان را از در افتادن در اشتغالات و لذتهاى دنيوى باز مىدارد . وقتى حقيقت اذان اين است ، پس در حقيقت طرح اصول اعتقادات است و بايد سرچشمهء آن وحى الهى باشد . از اينرو أئمهء اهلبيت عليهم السلام اتفاق دارند كه مشرّع اذان خداى سبحان است ، جبرئيل آن را فرود آورده و به رسول خدا صلى الله عليه و آله آموخته ، آن حضرت نيز به بلال ياد داده است و در تشريع آن كسى شركت نداشته است ، اين نزد امامان از امور مسلّم است . برخى از روايات را در اين مورد مىآوريم :
دليل المرشدين إلى الحق اليقين (سيماى عقايد شيعه) ( فارسى) — صفحة 377
مساهمون: الشيخ جعفر السبحاني
ص٣٧٧