قرآن به تدريج بر پيامبر خدا صلى الله عليه و آله نازل مىشد و آن حضرت گروهى را به نام « كاتبان وحى » معين كرده بود كه آن را بنويسند . ابوعبداللَّه زنجانى در كتاب « تاريخ القرآن » در اين مورد مىنويسد : پيامبر صلى الله عليه و آله ، نويسندگانى داشت كه وحى را با خطّ معين كه نسخ بود مىنوشتند و 43 نفر بودند و بيش از همه زيد بن ثابت و على بن ابىطالب عليه السلام مىنوشتند و از روايات بر مىآيد كه آن حضرت به نگارش قرآن اهميت مىداد .
سپس داستان مسلمان شدن عمر بن خطاب را نقل مىكند كه چگونه در خانهء خواهرش سورهء حديد ( سبّح للَّه ) و بخشى از سورهء طه را مشاهده كرد . و در پايان مىافزايد : همهء اين احاديث مىرساند كه مسلمانان به نگارش قرآن اهتمام مىورزيدند و همهء قرآن در زمان پيامبر خدا صلى الله عليه و آله گردآورى شده بود . « 1 »
بعضى از سورههاى قرآن يا بخشى از يك سوره ، نزد همهء مسلمانان وجود داشت و اين در روايات آمده است . از جمله روايت عبادة بن صامت كه مىگويد : هر مهاجرى كه مىآمد ، پيامبر خدا صلى الله عليه و آله او را به يكى از مسلمانان مىسپرد تا قرآن كريم را به او بياموزد . در روايت « كليب » آمده است كه : همراه على عليه السلام بودم كه صداى قرائت قرآن در مسجد بلند شد . على عليه السلام فرمود : خوشا به حالشان !
گروهى قرآن را با صداى بلند مىخواندند كه دستور آمد قرآن را با صدايى آرامتر و آهستهتر بخوانند .
اين دو حادثه نشان مىدهد كه مسلمانان به قرائت قرآن اهميت مىدادند . از اين رو چگونه ممكن است گردآورى قرآن تا زمان ابوبكر به تأخير افتد ؟
نتيجه آن كه نسبت دادن جمع قرآن كريم به زمان خلفا ، توهمى است كه با قرآن و سنت و عقل هم مخالف است و نمىتوان جمع قرآن را به ابوبكر نسبت داد . جمع قرآن در زمان عثمان هم به معناى اجتماع مسلمين بر قرائت واحد است . بزرگانى از علماى اهلسنت به اين حقيقت اقرار كردهاند ، از جمله حارث محاسبى مىگويد : مشهور آن است كه عثمان قرآن را جمع كرده است و اين درست نيست . عثمان مردم را بر قرائت
هامش
( 1 ) . تاريخ القرآن : ص 43 ، فصل 6