7 . محمد بن اسحاق در « الفهرست » مىگويد : گردآورندگان قرآن در عصر پيامبر صلى الله عليه و آله عبارت بودند از : على بن ابىطالب عليه السلام ، سعد بن عبيد ، ابوالدرداء ، معاذ بن جبل ، ابوزيد ، ثابت بن زيد ، ابىّ بن كعب ، عبيد بن معاويه و زيد بن ثابت .
8 . سيوطى در « الاتقان » از محمد بن كعب قُرظى نقل مىكند : پنج نفرى كه قرآن را جمع كردند عبارتند از : معاذ بن جبل ، عبادة بن صامت ، ابىّ بن كعب ، ابوالدرداء و ابوايوب انصارى .
9 . مؤلف « تاريخ القرآن » از ابنسيرين نقل مىكند : چهار نفرى كه قرآن را جمع كردند عبارتند از : معاذ بن جبل ، أبىّ ، ابوزيد يا ابوالدرداء ، يا عثمان ، يا او و تميمدارى .
10 . خوارزمى در كتاب « مناقب » از على بن رباح نقل مىكند كه على بن ابىطالب عليه السلام و ابىّ بن كعب قرآن كريم را در زمان پيامبر خدا صلى الله عليه و آله گرد آوردند .
11 . در رواياتى كه ابوبكر حضرمى از امام صادق عليه السلام نقل مىكند ، آمده است كه پيامبر صلى الله عليه و آله به على عليه السلام فرمود :
« قرآن پشت رختخواب من است ، در نوشتهها و حرير و كاغذها . آن را بگيريد و تباه نسازيد ، آن گونه كه يهود ، تورات را ضايع ساختند . » « 1 » على عليه السلام هم رفت و آن را در قماش زردى جمع كرد و بر آن مهر زد .
12 . حديث ثقلين دليل آن است كه جمع قرآن در زمان پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله انجام يافته بود و اگر اين حديث را بر آن چه ذكر كرديم بيفزاييم ، شكّى باقى نمىماند كه قرآن در عهد پيامبر گردآورى شده بود كه فرمود : « من در ميان شما دو چيز نفيس باقى مىگذارم :
كتاب خدا و عترتم ، آن چه كه اگر به آن دو تمسك بجوييد ، هرگز گمراه نمىشويد و آن دو از هم جدا نمىشوند تا آن كه كنار حوض كوثر بر من وارد شوند . » « 2 »
اين حديث آشكارا ثابت مىكند كه قرآن در زمان پيامبر صلى الله عليه و آله جمعآورى شده بود ، اما اين سخن كه در سينهها محفوظ بود ، سخنى نادرست است و اگر اين حديث بر
هامش
( 1 ) . تاريخ القرآن ، ص 7 و 8
( 2 ) . اين حديث از احاديث متواتر بلكه بيش از حدّ تواتر است .