كنند . و اضافه بر اين - خواسته يا ناخواسته - فراموش كردهاند كه ابن خلدون ، خود بر صحت بعضى از حديثها تصريح كرده است .
سعد محمّد حسن - شاگرد احمد امين - دربارهء حديثهاى آن حضرت گويد : « علما و منتقدين حديث ، اين دسته از حديثها را به طور گستردهاى نقد كردهاند و نادرست خواندهاند و علّامه ابن خلدون به شدّت ، آنها را دور انداخته است » . « 1 »
همين برداشت را نيز استادش احمد امين « 2 » ، و همچنين ابو زهرة « 3 » ، محمّد فريد وجدى « 4 » ، جبهان « 5 » و سائح الليبيايى داشتهاند كه اين آخرى مىگويد : « ابن خلدون اين حديثها را با نقد دنبال كرده و يكايك آنها را ضعيف شمرده است » . « 6 »
واقعيت ضعيف شمردنهاى ابن خلدون
بدون ترديد ، ابن خلدون ، خود ، تعدادى از حديثهاى مربوط به حضرت مهدى را صحيح و تعدادى را ضعيف شمرده است . اين سخن ، برداشت و تفسير ما از بيان ابن خلدون نيست ، بلكه تصريح خود او در تاريخش مىباشد كه متن آن را ذكر خواهيم كرد . ولى چنين برمىآيد كه احمد امين ، تصريح ابن خلدون به صحّت تعدادى از
هامش
( 1 ) - المهدية فى الاسلام ، ص 69 .
( 2 ) - المدى و المهدوية ، ص 108 .
( 3 ) - الامام الصادق ، ص 239 .
( 4 ) - دائرة معارف القرن العشرين ، ج 10 ، ص 481 .
( 5 ) - جبهان « تبديد الظلام » ، ص 479 و 480 .
( 6 ) - على حسينى جهانگرد ليبيايى ( تراثنا و موازين الفقه ) ص 185 ، مقالهء چاپ شده در مجلهء دانشكدهء « الدعوة الاسلاميه » در ليبى شمارهء 10 ، سال 1993 ميلادى ، چاپ بيروت .