افادهى حصر مىكند ، اين است كه مصدر مضاف از صيغههاى عموميت است ، و قضيهى « إستغراق مفرد شاملتر است » قضيهاى كلى است ، چون لفظ « الاستغراق » مصدر مضاف است ، و ادّعاى اين كه قضيهاى مهمله مىباشد ، توهّمى باطل است .
11 - عبدالرحمان جامى در « الفوائد الضيائية بشرح الكافية » آورده است كه مصدر مضاف در مثال : « ضرب زيد قائماً » يا : « ضربى زيداً قائماً » افادهى عموم مىكند چون مصدر در مورد اوّل به عَلَم ، و در دومى به ضمير متكلم اضافه شده است .
12 - ابنحاجب در « الإيضاح - شرح المفصل » گويد : عبارت « ضربى زيداً قائماً » افادهى معنى : « ما ضربت إلّاقائماً » مىكند ، و « أكثر شربى السويق ملتوتاً » يعنى :
« ما اكثر الشرب الّا ملتوتا » . و وجه افادهى حصر اين است كه هرگاه مصدر اضافه شد ، افادهى عموميت مىكند نسبت به مضاف اليه ، مانند اسمهاى جنس و جمعهاى جنس ، چون در حالت اضافه افادهى عموم مىكند ، و معنى : « ماء البحار حكمه كذا » اين است :
« إنّ حكم جميع مياه البحار كذا » . همچنين « علم زيد حكمه كذا » يعنى : « إنّ جميع علم زيد حكمه كذا » .
حامد حسين گويد : اين تصريحها از اين بزرگان پژوهشگر به ويژه آنچه ابنحاجب و جامى آوردهاند كافى است تا دلالت لفظ « المنزلة » را كه به لفظ « هارون » اضافه شده ، در آن حديث ، بر عموميت ، برساند .
13 - در درستى استثنا از لفظ « المنزلة » - كه در اين حديث شريف ، مضاف است شكّى نيست . و صحّت استثنا دلالت بر عموميت دارد ، بر پايهى تصريحهاى بزرگان علم اصول مانند : بيضاوى ، عبرى ، ابنامام الكاملية ، جلال المحلّى ، محبّ اللَّه بهارى ، و عبدالعلى أنصارى .
14 - دهلوى خود به صحّت دلالت استثناى متّصل بر عموميت اعتراف كرده است . و درستى استثناى متّصل ، از لفظ « المنزلة » كه مضاف به « هارون » شده است ، نيز روشن مىشود . پس به اعتراف دهلوى نيز اين حديث دلالت بر عموميت منزلت دارد .
15 - استثناى متّصل ظاهرتر است ، همانگونه كه ابنحاجب صريحاً بيان كرده است ، بلكه استثنا در متصل ، حقيقى و در منقطع ، مجازى است ، آنگونه كه قاضى ايجى
خلاصهء عبقات الانوار (حديث منزلت) (فارسى) — صفحة 311
مساهمون: السيد مير حامد حسين الهندي
ص٣١١