در آينده خواهد آمد .
2 - دهلوى گويد :
امّا از نظر لفظ ، چون « الّا انّه لا نبىّ بعدى » جملهى خبرى است ، پس نمىتوان آن را از جايگاههاى هارون استثنا كرد ، و با وارد شدن « إنّ » به اين جمله و تأويلش به مفرد ، معنى آن در حكم « إلّا عدم النبوّة » خواهد بود . و واضح است كه « عدم النبوة » از جايگاههاى هارون نيست ، تا استثناى آن صحيح باشد .
پايه و أصل در اين ادّعا ، تفتازانى است
گويم :
پوشيده نيست كه سعدالدّين تفتازانى مدّعى اصلى انقطاع استثناء در اين حديث است آنگونه كه از پيگيرىها برمىآيد او گويد :
« استثناى ذكر شده براى خارج كردن يك منزلت از بعضى افراد آن منزلت ، مانند آن نيست كه بگويى : « الّا النبوّة » ، بلكه منقطع است به معنى « لكن » چنان كه بر عربىدانان مخفى نيست ، پس دلالت بر عموم نمىكند . چگونه چنين باشد ؟ در حالى كه از منزلتهاى آن ، برادرى در نَسَب است كه براى على ثابت نشده است ، البتّه جزاين كه گفته شود آن در جايگاه مستثنى است به جهت اين كه انتفاى آن آشكار است » . « 1 » قوشچى به پيروى از او گويد :
« استثناى مذكور براى خارج كردن يك منزلت از بعضى افراد آن منزلت مانند آن نيست كه بگويى : « الّا النبوة » ، بلكه منقطع به معنى « لكن » است ، پس بر عموم دلالت نمىكند ، چرا كه يكى از منزلتهاى آن ، اخوّت در خويشاوندى است كه براى على رضىاللَّهعنه ثابت نشده است . البتّه جز اين كه گفته شود آن در جايگاه مستثنى است براى اين كه انتفاى آن آشكار است . » « 2 » كابلى نيز ، از اين دو نفر مطلب را گرفته ، ليكن جملهى آخر را حذف كرده است .
هامش
( 1 ) . شرح المقاصد : 5 / 275 .
( 2 ) . شرح التجريد : 370 .