مىتواند كه : به مدّعي بگويد كه تو قسم مىتوانى داد والقاء وتلقين صيغهء قسم بر أو نمايد كه مدّعى خودش مدّعى عليه را قسم دهد وبه اين نحو طىّ دعوى شود ؟
جواب :
شناختن مدّعي ومدّعى عليه نيز از مسائل اجتهاديّه است زيرا كه بعضي گفتهاند كه : مدّعى هر كسى است كه قولش مخالف أصل باشد ، وبعضي گفتهاند : كسى است كه قولش مخالف ظاهر باشد ، وبعضي گفتهاند كه : كسى است كه هرگاه ساكت شود به حال خودش ، واگذارند « 1 » وثمرهء نزاع ظاهر مىشود در زوجين كه مسلمان شوند قبل از دخول ، پس زوج ادّعاى معيت كند تا نكاح باقي ماند وزوجه ادّعاى تعاقب نمايد تا عقدش منفسخ شود ، پس بر [ قول ] اوّل هر دو مدّعىاند ، وبر ثاني زوج مدّعي است زيرا كه اصطحاب « 2 » نادر ، وتعاقب غالب است ، وبر ثالث زوجه مدّعي است زيرا كه : زوجش را به سكوت نمىگذارند ، پس تعيين هر يك از اين سه معنى به اجتهاد بر مىگردد ، وبه تقليد در مرافعات حكم نمىتوانند كرد ، نه به بيّنه ونه به قسم هرچند كه مقلد مجتهد حىّ باشد به اجماع كلّ علماى اماميه « 3 » ، حتّى بعضي از متأخّرين كه توهّم تجويز تقليد أموات در مسائل عبادات كرده زيرا كه أو هم تصريح كرده است به اينكه : حكم وقضاء مخصوص مجتهد حىّ است وبه تقليد أموات يا « 4 » مجتهد حىّ دعاوى را طي نمىتوان نمود اجماعا « 5 » ، پس مهما أمكن كسى كه مجتهد نباشد متعرّض محاكمه نشود ، ودر حال ضرورت بناى خصمين را بر مصالحه گذارد ، واگر به عنوان احتمال وشايد ؛ بر ايشان برساند كه قسم بر كيست ؛ تا
هامش
( 1 ) كفاية الأحكام : 274 .
( 2 ) يعنى : با هم ديگر ، مصاحب با يكديگر ( فرهنگ معين : 1 / 291 ) .
( 3 ) كفاية الأحكام : 262 .
( 4 ) ب ، ج : يا به تقليد .
( 5 ) در مظانّش نيافتيم .