به هر يك از مسجدين همان قدر است كه در زمان حضرت رسول صلّى اللّه عليه وآله وسلّم مسجد بوده وزيادتىها كه در زمان سلاطين در آنها شده داخل نيست - على الأظهر - ، وآنچه از اخبار وآثار معلوم مىشود آن است كه : مسجد الحرام در زمان نبوي صلّى اللّه عليه وآله وسلّم زيادة نبوده از خانهء كعبه ، ودايرهء مطاف كه عبارت است از قدرى كه محيط است به كعبه وپستترين مواضع مسجد است در اين أزمنة وبر أطراف آن جاى چراغها منصوب است ، ومسجد مدينهء منوّره در آخر عصر نبوي صلّى اللّه عليه وآله وسلّم زيادة شده است بر صد ذرع در صد ذرع ، وبر حدّ قبلهء آن در اين زمان شبّاك چوبين ، وبر حدّ شرقي - كه خانهء مبارك وقبر مقدّس آن حضرت است - شبّاك آهنين قرار دادهاند ، وبر دو سمت ديگر به جهت علامت ؛ زمين را بلند ساختهاند .
وأقوال وافعال أهل سنت بلكه كفّار نيز در بيان موضوعات احكام ومعاني ألفاظ حجّت است ما دام كه متّهم نباشند ومعارض أقوى به هم نرسانند ، واين مطلب را در كتاب « فذلك » كه شرح « مدارك » و « مسالك » است به اندك بسطى ذكر نمودهام ، هر كه خواهد به آن رجوع نمايد « 1 » ، واللّه العالم .
سؤال رلح [ 238 ] :
آبها نظر به ملاقاة نجاست چند قسمند ؟
جواب :
هفت قسمند :
اوّل : آب جارى كه از زمين جوشد يا متّصل به دريا باشد وبر زمين جارى باشد به حدّى كه لا اقلّ تواند كه يك برگ كاهى را ببرد .
دويم : آب چشمه كه ايستاده باشد ودر عرف آن را چاه نگويند .
سيّم : آب چاه كه از زمين جوشد وايستاده باشد ودر عرف آن را آب چاه گويند .
هامش
( 1 ) فذلك ( خطّى ) : 44 و 45 .