أو چيزى نيست ، ودر صورت تصدّق يا ردّ مظالم اگر اتفاقا صاحب مال ظاهر شود ، أظهر آن است كه بر آن شخص چيزى لازم نمىآيد ، واگر صاحب را راضى كند أحوط خواهد بود ، واللّه العالم .
سؤال قكج [ 123 ] :
كمترينان ؛ همشيرهء مادرى داريم كه صبيّهء مرحوم قارچقاى بيك مىباشد وبعد از فوت أو « 1 » پدر كمترينان زوجهء أو را به عقد خود درآورده است - كه والدهء كمترينان باشد - واز قارچقاى دو دختر ودو پسر بجا مانده بود ودر حيات والدهام دو پسر ويك دختر فوت شده بدون آنكه پسرها زن گرفته ، يا دختر شوهر كرده باشد وملكي از قارچقاى مانده است ، استدعا آنكه از اين ملك حصّهء كمترينان را - كه دو برادريم وهمشيره - از هم سوا نمايند ؟
جواب :
ملك مذكور « 2 » را سه حصّه كنند « 3 » ويك حصّه را به همشيره دهند وهر يك از برادرها نيز يك حصّه بردارند « 4 » وچون در ثمن زوجه خلاف عظيم
هامش
( 1 ) ه : قارچقاى .
( 2 ) الف : مذبور .
( 3 ) الف : نمايند .
( 4 ) براي تقسيم اين مال دو راه وجود داشت :
الف : جدا كردن سهم دختر از مال پدرش « قارچقاى » ونيز ثمن مادرش وبقيه مال را پس از مرگ مادر - بعلاوهء ثمن - بين دو برادر ويك خواهر بر طبق« لِلذَّكَرِ مِثْلُ حَظِّ الْأُنْثَيَيْنِ » *تقسيم كنند .
ب : كل مال را يك جا تقسيم كنند وسپس به ثمن مادر بپردازند .
مصنف راه دوم را برگزيد ، ومحاسبات را ذهني انجام داده ، وخلاصهء آن را بيان كرده است ، وهمانطورى كه از آخر جواب روشن مىشود ، مبناى محاسبه را 240 فرض كرده است . بدين جهت ما هم بر طبق اين محاسبه سهام را تفكيك مىكنيم از اين قرار :
قارچقاى 2 پسر ودو دختر داشته بنابراين 240 را تقسيم بر 6 كرده وسهم هر يك را معين مىنمائيم : سهم هر خواهر 40 6 / 240
سهم هر برادر 80 2 * 40